Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 516/13, w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie zbiornika na nieczystości płynne o charakterze socjalno-bytowym, postanowił w punkcie I odrzucić skargę; w punkcie II odmówić D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy; zaś w punkcie III orzekł o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku D. W. i M. W. o wyłączenie referendarza sądowego Wiesława Jakubca od orzekania w niniejszej sprawie.
D. i M. W. wnieśli w dniu [...] lipca 2014 r. zażalenie na powyższe postanowienie w całości, twierdząc, że było ono "niesprawiedliwe, rażąco naruszało ich prawa materialne, interes publiczny i interes Rzeczypospolitej Polskiej".
Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 14 lipca 2014 r. wezwał D. i M. W. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia w postaci wpisu od zażalenia i złożenia odpisów zażalenia dla stron. W dniu [...] lipca 2014 r. strony złożyły wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w celu złożenia "kasacji" od postanowienia z dnia 10 czerwca 2014 r. oraz następnie w dniu [...] sierpnia 2014 r. nadesłały brakujące odpisy zażalenia z [...] lipca 2014 r. Zarządzenie to zostało zaskarżone w piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. do NSA. NSA postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt II OZ 933/14 uchylił zaskarżone zarządzenie uznając je za przedwczesne z uwagi na nierozpoznanie zażalenia skarżących na postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. m.in. w zakresie odmowy udzielenia prawa pomocy a zatem wydanie tego zarządzenia w sytuacji kiedy postanowienie o odmowie udzielenia prawa pomocy było nieprawomocne.
NSA postanowieniem z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt II OZ 932/14, oddalił zażalenie D. i M. W. z dnia [...] lipca 2014 r. na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2014 r. odmawiające im przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność ich skargi w niniejszej sprawie. W związku z tym postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 516/13 stało się prawomocne w dniu 8 października 2014 r.
Zarządzeniem z dnia 14 października 2014 r. Przewodniczący Wydziału II WSA we Wrocławiu na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: P.p.s.a.) wezwał D. W. i M. W. (dalej jako skarżący) do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 10 czerwca 2014 r. w zakresie pkt III jego sentencji w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Wysokość wpisu określono stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193, dalej jako rozporządzenie).
W piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. skarżący wnieśli zażalenie na powyższe zarządzenie (pkt 3 pisma k. 246), podnosząc, że jest ono "niesprawiedliwe, nieważne i rażąco narusza prawo". Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1-3 domagali się jego uchylenia, stwierdzenia nieważności albo stwierdzenia wydania zarządzenia z naruszeniem prawa. Stwierdzili w uzasadnieniu zażalenia, że Sąd pozbawia ich prawa pomocy lub nie dopuszcza do sprawy i w chwili wpłynięcia skargi do Sądu odrzuca skargę. Ponadto narzuca się na nich dodatkowe obowiązki sprzeczne z prawem pozbawiające ich prawa do wyroku. Skarżący wskazali, że muszą odwoływać się a to kosztuje, a oni nie są w stanie ponieść tych kosztów. To powoduje, że zyskuje strona przeciwna Starosta, Burmistrz i nadzór budowlany są bezkarne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania.
W myśl art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia od skargi na postanowienie, które jest pismem wszczynającym postępowanie, przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w kwocie 100 zł.
Natomiast w pkt 7 § 2 ust. 1 tego rozporządzenia mówi się, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych wynosi 100 zł.
W przedmiotowej sprawie wniesione zostało zażalenie na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt. II SA/Wr 516/13 m.in. w zakresie pkt III jego sentencji tj. na pozostawienie bez rozpoznania wniosku skarżących o wyłączenie referendarza sądowego Wiesława Jakubca od orzekania w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 49 § 1 P.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Jak wynika z postanowienia Sądu z dnia 10 czerwca 2014 r. powodem pozostawienia wniosku o wyłączenie referendarza sądowego od orzekania w niniejszej sprawie był nie uzupełniony w terminie brak formalny wniosku w postaci braku podpisu na tymże wniosku.
Konsekwencją regulacji z art. 49 P.p.s.a. jest § 2 tego artykułu, który stanowi, że jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie.
W przedmiotowej sprawie wbrew treści art. 49 § 2 zamiast zarządzenia przewodniczącego wydane zostało przez Sąd I instancji postanowienie.
Taka forma orzeczenia przez Sąd I instancji spowodowała, że nie mógł znaleźć zastosowania art. 220 § 4 P.p.s.a., który mówi, że zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu.
W tej sytuacji, kiedy skarżący wnieśli zażalenie na postanowienie w przedmiocie, w którym można było orzec zarządzeniem Przewodniczącego, powstała konieczność uiszczenia wpisu na zasadach określonych w rozporządzeniu (§ 2 ust 1 pkt 7 rozporządzenia).
Ponadto należy zauważyć, że Przewodniczący Wydziału wydając zaskarżone zarządzenie powinien zastosować pkt 7 § 2 ust. 1 rozporządzenia gdzie mówi się, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych wynosi 100 zł. Przewodniczący Wydziału nieprawidłowo wskazał na § 2 ust. 1 rozporządzenia, który mówi o skargach na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym. Z takim postanowieniem nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
W myśl art. 227 § 1 i 2 P.p.s.a. zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Od zażaleń, o których mowa w § 1, nie pobiera się opłat sądowych.
W tak określonym stanie prawnym NSA stwierdza, że zażalenie skarżących podlega uwzględnieniu na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 198 P.p.s.a. Nieprawidłowości co do formy orzeczenia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie referendarza od rozpoznania sprawy (postanowienie) a także nieprawidłowa podstawa prawna przy określaniu wysokości wpisu od zażalenia na pkt III skarżonego przez strony postanowienia, stanowią podstawy do jego uchylenia.
Zdaniem NSA uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydanie zarządzenia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenie referendarza sądowego spowodowałoby, że ewentualne zażalenie na to zarządzenie nie podlegałoby wpisowi stosownie do art. 220 § 4 P.p.s.a. a także zgodnie z art. 227 § 2 P.p.s.a.
W związku z tym wydanie zarządzenia Przewodniczącego o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia byłoby bezprzedmiotowe. Zatem nie byłoby też podstawy do składania zażalenia na powyższe zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia.
Podsumowując, gdyby Sąd I instancji pozostawił wniosek skarżących o wyłączenie referendarza sądowego bez rozpoznania w formie zarządzenia sprawa zażalenia skarżących w ogóle nie miałaby miejsca albowiem kwestia uiszczenia wpisu sądowego w ogóle by nie powstała. W konsekwencji zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 14 października 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na zarządzenie Przewodniczącego (pkt III postanowienia z dnia 10 czerwca 2014 r.) także nie zostałoby wniesione przez skarżących.
W tych okolicznościach sprawy pkt III postanowienia z dnia 10 czerwca 2014 r. powinien być traktowany w istocie jak zarządzenie i od zażalenia w tym zakresie nie powinien być pobierany wpis.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 z zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz 198 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.