Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2795/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi O. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w sformułowanym w skardze wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji podniesiono, że wyjazd z Polski spowoduje znaczne szkody w sferze edukacyjnej skarżącego, albowiem uniemożliwi mu powrót do nauki w [...], a co za tym idzie uzyskanie zawodu, podjęcie pracy i możliwości uniezależnienia się od rodziców. Ponadto wskazano na negatywne skutki wykonania decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu, które mogą zaistnieć w sferze rodzinnej. Bliskie relacje z rodzeństwem i rodzicami są istotne dla skarżącego, w szczególności biorąc od uwagę jego wiek oraz sytuację prawną. Samodzielny powrót na [...], a co za tym idzie jedynie sporadyczny kontakt z rodziną, może w bardzo negatywny sposób odbić się na psychice skarżącego, jego relacjach rodzinnych i międzyludzkich.
Rozpoznając wniosek, Sąd stwierdził, że realność spowodowania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków w rozumieniu art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.) wynikających z zaskarżonej decyzji oraz okoliczności wskazane przez stronę skarżącą przemawiają za uwzględnieniem wniosku. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, która skutkuje wydaleniem cudzoziemca, do czasu zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, stanowi o zachowaniu standardów rzetelnej procedury oraz ma na celu urzeczywistnienie prawa strony do sądu. Zdaniem Sądu wyjazd skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawiłby go możliwości osobistego uczestnictwa w postępowaniu sądowym, a tym samym – skorzystania w pełnym zakresie z prawa do sądu. Podniesione przez pełnomocnika Skarżącego argumenty dotyczące skutków zobowiązania do powrotu dla jego więzi rodzinnych zasługują na uwzględnienie.
Skarżący, jest człowiekiem pełnoletnim, ale wciąż młodym, a biorąc pod uwagę jego sytuację prawną, potrzebuje wsparcia i pomocy ze strony najbliższej rodziny, które zostałoby w znacznej mierze utrudnione przy konieczności wyjazdu na [...].
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez: 1) nieuwzględnienie faktu, że skarżący bezpośrednio po wydaniu decyzji przez organ I instancji w dniu 16 marca 2016 r. wyjechał z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, 2) nieuwzględnienie faktu, że ponowny wjazd skarżącego do Polski nie jest dopuszczalny z uwagi na figurowanie jego danych w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany, a w/w wpisu dokonano w następstwie skazania skarżącego w Polsce za popełnienie przestępstwa, 3) aprioryczne stwierdzenie, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji stanowi o zachowaniu standardów rzetelnej procedury oraz ma na celu urzeczywistnienie prawa strony do sądu - w sytuacji, gdy skarżący dobrowolnie wyjechał z Polski, a podczas niniejszego postępowania jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W odpowiedzi na zażalenie skarżący podkreślił, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji skutkowałby realnym niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków związanych z realizację planów życiowych skarżącego i zakłóceniem prawidłowych relacji rodzinnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Powinno wskazywać na konkretne okoliczności powodujące, że wykonanie aktu lub czynności będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. – znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 376/13; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że wyjazd z Polski spowoduje znaczne szkody w jego sferze edukacyjnej, konieczność modyfikacji planów życiowych i negatywnie wpłynie na kształt jego relacji rodzinnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sam fakt zobowiązania skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia i zakaz ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen niewątpliwie łączy się z koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu i wymusza zmianę planów na życie, ale nie oznacza automatycznie powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, którym zapobiec może wstrzymanie wykonalności zaskarżonego aktu. Przyjąć należałoby, że uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania takiej decyzji jest możliwe, jeśli strona wykaże, że zmiana w jej życiu osobistym, jaka nastąpi wskutek powrotu do kraju pochodzenia i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Polski oraz innych państw obszaru Schengen, będzie miała charakter znacznej szkody lub wywoła trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., czego skarżący nie uczynił, powołując we wniosku jedynie okoliczności, które w naturalny sposób wiążą się z wykonaniem przedmiotowej decyzji.
Sąd pominął również inną okoliczność dotyczącą skarżącego, tj. fakt umieszczenia jego nazwiska na mocy wyroku Sądu Rejonowego w P. z [...] września 2015 r. w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany w związku z popełnieniem przez niego przestępstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wskazuje organ w zażaleniu, wpis danych do przedmiotowego wykazu obowiązuje do dnia 15 marca 2019 r. Oceny przesłanek zastosowania instytucji ochrony tymczasowej należy dokonywać na tle całokształtu sytuacji osobistej skarżącego, a fakt skazania wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i umieszczenia w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany należy uznać za istotną okoliczność faktyczną rzutującą na tę ocenę, która nie może zostać pominięta przy wykładni ustawowych warunków zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a.
Sąd w oderwaniu od okoliczności sprawy z góry przyjął również, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia konieczność zachowania standardów rzetelnej procedury i urzeczywistnienia prawa strony do sądu. Przede wszystkim Sąd pominął, że skarżący w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, co w powiązaniu ze specyfiką tego postępowania, które nie wymaga osobistego udziału strony na rozprawie i zasadą orzekania na podstawie akt sprawy (art. 107 i art. 133 § 1 p.p.s.a.) – wyklucza przyjęcie, że do zapewnienia stronie prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Tego rodzaju "automatyzm" stosowania ochrony tymczasowej, do którego prowadzi argumentacja Sądu, oznaczałby, że w przypadku każdej skargi na rozstrzygnięcie, które wiąże się z opuszczeniem kraju przez cudzoziemca, uzasadnione jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Tymczasem możliwości takiej ustawodawca nie przewidział stawiając wymóg, by to strona uprawdopodobniła przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. W sprawie tego rodzaju, co poddana kontroli Sądu pierwszej instancji, istnienia tych przesłanek nie można domniemywać (por. postanowienia NSA: z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 486/11, z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II OZ 701/12, z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 335/13, niepubl.; z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 270/13; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotną okolicznością, która niewątpliwie rzutuje na ocenę zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jest przede wszystkim treść obowiązków i zakazów nałożonych na skarżącego tym rozstrzygnięciem.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji o zobowiązaniu do powrotu było przedwczesne. W toku ponownego rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd powinien ocenić, czy skarżący wskazał okoliczności uzasadniające stwierdzenie, że wykonanie tej decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. W szczególności Sąd zobowiązany będzie uwzględnić powołaną w zażaleniu organu okoliczność opuszczenia przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej w dniu 16 marca 2016 r. po wydaniu przez organ I instancji decyzji w sprawie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.