Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy M. J. (dalej również jako "skarżąca") w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego (dalej "Wojewoda") z dnia [...] lutego 2015 r., w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) mówiący, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa w tej sytuacji na osobie, która wnioskuje o przyznanie prawa pomocy. Sąd wyjaśnił, że pełnomocnik skarżącej (K. J.) została wezwana do nadesłania dokumentów potwierdzających sytuację uzasadniająca przyznanie prawa pomocy skarżącej we wnioskowanym zakresie.
Następnie Sąd wskazał, że skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do treści wezwania, nie wniosła również o prolongowanie wyznaczonego terminu. Również przy okazji składania sprzeciwu skarżąca nie przedłożyła żadnego z dokumentów, o które była wezwana. W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, iż na podstawie posiadanych informacji nie może ocenić w pełni sytuacji majątkowej skarżącej i orzekł o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 260 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie, złożyła M. J., reprezentowana przez K. J., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik wskazała, że niezłożenie wymaganych przez Sąd dokumentów wynikało z faktu, że skarżąca przebywa za granicą i zanim dowiedziała się o obowiązku ich dostarczenia, upłynął termin do skutecznego dokonania tej czynności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Zarówno referendarz jak i Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń z zastrzeżeniem regulacji art. 255 p.p.s.a. (por. post. NSA z 31 grudnia 2004 r. GZ 146/04). Trudności w przedstawieniu i udokumentowaniu zarobków oraz ponoszonych wydatków nie mogą prowadzić do skutecznego zakwestionowania ustaleń referendarza (czy Sądu I instancji) w zakresie oceny występowania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Tym bardziej więc uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnieniu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. (por. J. Drachal, M. Jagielski, P. Gołaszewski, w: Hauser, Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 959).
Zaznaczyć nadto należy, że kwestia zażalenia na odmowę przyznania prawa pomocy była już w niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania przez NSA, który w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 5/16 wyjaśnił, iż "argument co do braku możliwości sporządzenia i dostarczenia wymienionej w wezwaniu Sądu dokumentacji, w terminie 10 dni, z uwagi na mieszkanie w Wielkiej Brytanii i opiekowanie się dziećmi, uznać należy za nietrafny. Termin wyznaczony przez Sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., jako termin sądowy, może być wydłużony, jednak skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do wystosowanego do niej wezwania." Pomimo powyższego skarżąca składa kolejne wnioski podając podobną argumentację, a zmianie ulega jedynie miejsce aktualnego zamieszkania skarżącej poza granicami kraju.
W zażaleniu na postanowienie WSA nie zostały merytorycznie podważone ani ustalenia Sądu pierwszej instancji, ani też powzięta przez ten Sąd konkluzja. Naczelny Sąd Administracyjny, mimo złożonego nowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie ma podstaw do szerszej oceny sytuacji skarżącej, niż dokonana przez WSA. Wymagane dokumenty nie zostały bowiem dostarczone również na tym etapie postępowania. Nie wystarczy bowiem wskazać we wniosku, że sytuacja skarżącej uległa zmianie, ale trzeba to przede wszystkim wykazać poprzez stosowną dokumentację – czego na obecnym etapie sprawy powinna być w pełni świadoma zarówno skarżąca jak i jej pełnomocnik.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.