Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K.K., S.K. i K.K. (dalej jako "skarżący") zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z 25 marca 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 2975/12 w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] października 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie pozwolenia na budowę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 25 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Skarżący nie złożyli sprzeciwu od tego postanowienia.
Następnie skarżący wystąpili z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podali, że gospodarstwo domowe prowadzą z pięcioma córkami, nie wskazali z jakich środków się utrzymują.
Referendarz sądowy wezwał skarżących do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie, poprzez złożenie określonych oświadczeń i dokumentów dotyczących ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. W odpowiedzi skarżący wnieśli o przedłużenie terminu do wykonania tego obowiązku. Postanowieniem z 17 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił zmiany własnego postanowienia z 25 marca 2013 r. Skarżący złożyli sprzeciw od tego postanowienia.
Odmawiając zmiany postanowienia z 25 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wskazali żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na odmienną ocenę ich sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jednocześnie nie uzupełnili braków wniosku i nie nadesłali dokumentów oraz oświadczeń, do czego były zobowiązani zarządzeniem referendarza sądowego z 6 sierpnia 2013 r.
Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie. Wskazali, że są pokrzywdzeni w sprawie oraz nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawa pomocy (prawomocne postanowienie referendarza sądowego z 25 marca 2013 r.) nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej w prawomocnym postanowieniu z 25 marca 2013 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie. Ponownie też skarżący nie uzupełnili braków wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie nadesłali dodatkowych oświadczeń i dokumentów żądanych przez referendarza sądowego. Nie ulega wątpliwości, że oświadczenia zawarte w formularzu nie pozwalały na przyjęcie, że skarżący nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z 25 marca 2013 r.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.