Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2570/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną Stowarzyszenia [...] w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2015 r., wydanego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Jednocześnie zwrócił stronie kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego.
W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] w W., zwanego dalej "Stowarzyszeniem", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
Od powyższego postanowienia Stowarzyszenie wniosło skargę kasacyjną.
W dniu 22 października 2015 r. do akt sprawy dołączone zostało pełnomocnictwo opatrzone datą 19 października 2015 r. udzielone przez przedstawiciela Stowarzyszenia K. K. r.pr. A. K. do reprezentowania Stowarzyszenia w sprawie, w tym w szczególności do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 25 września 2015 r.
Zarządzeniem z dnia 10 listopada 2015 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała profesjonalnego pełnomocnika skarżącego Stowarzyszenia do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez nadesłanie:
- - uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o wniesieniu skargi kasacyjnej na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r.;
- - uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa r.pr. A. K. do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi;
Dodatkowo wezwano pełnomocnika Stowarzyszenia do przedłożenia uchwały podpisanej przez wszystkich członków organizacji potwierdzającej czynności procesowe dokonane w tej sprawie przez przedstawiciela Stowarzyszenia K. K.;
W odpowiedzi na powyższe wezwanie złożono do akt sprawy jedynie kserokopię uchwały członków Stowarzyszenia, poświadczoną za zgodność z oryginałem, z której wynika, że podpisani pod tą uchwałą trzej członkowie Stowarzyszenia – w tym K. K. – "potwierdzają uprawnienia przedstawiciela Stowarzyszenia K. K. do podejmowania wszelkich czynności w tej sprawie, także w zakresie udzielenia przez przedstawiciela Stowarzyszenia pełnomocnictwa radcy prawnemu A. K. do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku w naszym imieniu."
W ocenie Sądu przedmiotowa skarga kasacyjna od postanowienia z dnia 25 września 2015 r. podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", albowiem mimo wezwania pełnomocnik Stowarzyszenia nie wykazał, że jest umocowany do wniesienia skargi kasacyjnej w jego imieniu. Brak wykazania właściwego umocowania jest brakiem formalnym skargi kasacyjnej i stanowi podstawę do jej odrzucenia, bowiem w świetle art. 178 powołanej ustawy, sąd odrzuci skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Dalej Sąd wskazał, że rozpoznając niniejszą sprawę, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 2086/13 stwierdził, że osoba wskazana w regulaminie stowarzyszenia zwykłego jako przedstawiciel nie posiada uprawnień do reprezentowania stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Legitymację procesową, w tym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd prezentowany w orzecznictwie, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego.
Tymczasem, mimo wezwania, pełnomocnik Stowarzyszenia nie złożył pełnomocnictwa procesowego podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia umocowującego go do podejmowania czynności w postępowaniu przed sądem administracyjnym w imieniu Stowarzyszenia zwykłego, jak również nie złożył do akt niniejszej sprawy uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o wniesieniu skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2015 r.
Z uwagi na odrzucenie skargi kasacyjnej Sąd wskazał, że orzeczenie zamieszczone w punkcie drugim postanowienia uzasadnione jest treścią art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło skarżące Stowarzyszenie kwestionując je w całości. Postanowieniu temu zarzucono naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w zw. z art. 2 Konstytucji, art. 12 i 31 ust. 3 Konstytucji, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedstawiciel stowarzyszenia zwykłego nie jest z mocy prawa uprawniony do reprezentowania go w toku postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, w tym do udzielania w imieniu stowarzyszenia zwykłego pełnomocnictw profesjonalnemu pełnomocnikowi, co czyniłoby powołany przepis Prawa o stowarzyszeniach przepisem pustym, a w konsekwencji naruszałoby konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego i podważyłoby konstytucyjne prawo do stowarzyszania się poprzez nakładanie nieproporcjonalnych ograniczeń;
- 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 178 P.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. i art. 28 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 26 § 1 P.p.s.a. oraz art. 25 § 2 i 4 P.p.s.a. oraz w związku z art. 2, 12 i 31 ust. 3 Konstytucji poprzez przyjęcie, że zdolność procesowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym służy łącznie wszystkim członkom stowarzyszenia zwykłego, a nie samemu stowarzyszeniu, to jest przyjęcie, że czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinny być dokonywane przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego działających łącznie, względnie przez pełnomocnika ustanowionego przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego działających łącznie, a nie przez przedstawiciela stowarzyszenia zwykłego jako osobę uprawnioną do działania w jego imieniu, względnie przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego przez przedstawiciela stowarzyszenia zwykłego, co podważa konstytucyjne prawo do stowarzyszania się poprzez nakładanie nieproporcjonalnych ograniczeń, a w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi jako wniesionej przez podmiot pozbawiony zdolności procesowej,
- 3. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 190 zd. pierwsze P.p.s.a. w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez poddanie się wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez NSA, podczas gdy wykładnia ta jest sprzeczna z Konstytucją, a zatem jej zaaprobowanie stoi w sprzeczności z obowiązkiem bezpośredniego stosowania Konstytucji;
- 4. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 178 P.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 34 P.p.s.a., art. 37 § 1 P.p.s.a., art. 46 § 3, 49 § 1 i 58 § 2 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi skarżącego wobec nieuzupełnienia w terminie rzekomego braku formalnego skargi, polegającego na nieprzedstawieniu przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego pełnomocnictwa udzielonego mu przez wszystkich członków skarżącego działających łącznie do reprezentowania skarżącego w postępowaniu, podczas gdy wystarczające było przedstawienie, złożonego przez profesjonalnego pełnomocnika, pełnomocnictwa udzielonego mu w imieniu skarżącego przez przedstawiciela stowarzyszenia zwykłego, bowiem prawo nie domaga się od przedstawicieli stowarzyszeń zwykłych legitymowania się pełnomocnictwem dla skutecznego działania w postępowaniach administracyjnych ani sądowoadministracyjnych, w tym w szczególności do udzielania pełnomocnictwa profesjonalnemu pełnomocnikowi;
- 5. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 178 P.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 i 58 § 2 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi skarżącego wobec nieuzupełnienia w terminie rzekomego braku formalnego skargi, polegającego na nieprzedstawieniu przez skarżącego: "uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o wniesieniu skargi kasacyjnej na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r.; uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa r.pr. Adamowi Kuczyńskiemu do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi; uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia potwierdzającej czynności procesowe dokonane w tej sprawie przez przedstawiciela Stowarzyszenia K. K.", podczas gdy ten rzekomy brak został przez skarżącego uzupełniony w terminie;
Jednocześnie Stowarzyszenie wniosło o podjęcie uchwały przez NSA o której mowa w art. 15 § 1 pkt 2 P.p.s.a., względnie w art. 15 § 1 pkt 3 P.p.s.a., która miałaby na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości w niniejszej sprawy, a to art. 40 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w zw. z art. 25 § 2 i 4 P.p.s.a., art. 26 § 1 P.p.s.a. i art. 28 § 1 P.p.s.a. w zakresie uprawnień przedstawiciela stowarzyszenia zwykłego do reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
Mając na uwadze powyższe Stowarzyszenie wniosło o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2015 r. w zakresie punktu pierwszego i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu Stowarzyszenie przedstawiło argumenty na poparcie przytoczonych wyżej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności podnieść należy, że w sprawie niniejszej został wydany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 2086/13. Wyrokiem tym, na skutek skargi kasacyjnej Stowarzyszenia, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania wskazując, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania sądowego na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., albowiem skarga została wniesiona przed podmiot, który nie posiada legitymacji procesowej. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że stowarzyszeniu zwykłemu jakim jest skarżące Stowarzyszenie przysługuje jako organizacji społecznej zdolność sądowa. Jednakże legitymację procesową, w tym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Zaś przedstawiciel Stowarzyszenia wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe przed sądem, lecz jedynie wówczas, gdy pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej prawnej formie.
Właściwym dokumentem jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny nakazał wzięcie pod uwagę oceny wyrażonej w przedmiotowym wyroku i wezwanie Stowarzyszenia do prawidłowego podpisania skargi lub prawidłowego umocowania osoby, która ją podpisała, a w przypadku nieuzupełnienia tych braków wskazano, że Sąd pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie w oparciu o art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a.
Przepis art. 46 § 3 P.p.s.a. nakazuje dołączenie pełnomocnictwa lub jego wierzytelnego odpisu, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który nie złożył jeszcze pełnomocnictwa. Zatem niewątpliwie brak dokumentu / dokumentów z których wynika umocowanie pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu mocodawcy, bądź przedłożenie wadliwego pełnomocnictwa, jest brakiem formalnym tego pisma. W niniejszej sprawie strona nie złożyła wraz ze skargą kasacyjną prawidłowych dokumentów z których wynikałoby umocowanie r.pr. A. K. do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 25 września 2015 r., zatem stosownie do art. 177a w zw. z art. 176 P.p.s.a. (ten ostatni w brzmieniu sprzed zmiany ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2015 r., poz. 658) Przewodniczący Wydziału zobowiązany był do wezwania pełnomocnika Stowarzyszenia do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej w terminie siedmiu dni, pod rygorem jej odrzucenia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze powyższe oraz ocenę kwestii legitymacji procesowej Stowarzyszenia dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 4 listopada 2014 r., po wniesieniu kolejnej skargi kasacyjnej przez Stowarzyszenie w tej sprawie, prawidłowo Przewodniczący Wydziału IV Sądu pierwszej instancji zarządzeniem z dnia 10 listopada 2015 r. nakazał wezwanie pełnomocnika Stowarzyszenia r.pr. A. K. do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie:
- a) uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o wniesieniu skargi kasacyjnej na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r.;
- b) uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o udzieleniu pełnomocnictwa r.pr. A. K. o do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi.
Pełnomocnik został zobowiązany do przedłożenia powyższych uchwał w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Dodatkowo pełnomocnik został wezwany do przedłożenia uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia potwierdzającej czynności procesowe dokonane w tej sprawie przez przedstawiciela Stowarzyszenia K. K. Wezwaniu temu nie towarzyszył żaden rygor.
Z akt sprawy nie wynika by dwie pierwsze ww. uchwały zostały przez Stowarzyszenie przedłożone. Z pewnością żądania w tym zakresie, wbrew twierdzeniom zażalenia, nie wyczerpuje przedłożona uchwała z dnia 7 października 2015 r., która stanowi o potwierdzeniu czynności procesowych dokonanych przez przedstawiciela Stowarzyszenia K. K. Wprawdzie w uchwale tej potwierdzono umocowanie przez przedstawiciela Stowarzyszenia pełnomocnictwa dla r.pr. A. K., ale "do złożenia skargi kasacyjnej od ww. wyroku w naszym imieniu". Tymczasem wezwanie Sądu w tej sprawie dotyczyło przedłożenia uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia o wniesieniu skargi kasacyjnej, ale od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 25 września 2015 r., a nie od wyroku.
W tej sytuacji rację ma Sąd pierwszej instancji, że pełnomocnik Stowarzyszenia nie uzupełnił braku formalnego skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 25 września 2015 r. i nie przedstawił w wyznaczonym terminie, mimo wezwania, dokumentów z których wynikałoby jego umocowanie do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Dlatego, na mocy art. 178 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji trafnie odrzucił przedmiotową skargę kasacyjną.
Mając zatem na uwadze powyższe, a w szczególności wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2014 r., za skuteczny nie może zostać uznany zarzut naruszenia art. 40 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w zw. z art. 2, 12 i 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz zarzut naruszenia art. 190 zd. pierwsze w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji. Przepis art. 190 zd. pierwsze P.p.s.a. wprost stanowi, że "sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Skoro Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 4 listopada 2014 r. wyjaśnił jak należy rozumieć art. 40 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach w zakresie zdolności procesowej stowarzyszenia zwykłego wskazując, że zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia oraz, że przedstawiciel stowarzyszenia może reprezentować organizację, ale tylko wówczas gdy przedstawi dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia, przy czym źródłem takiego upoważnienia nie może być regulamin, to zastosowanie się do tej oceny przez Sąd pierwszej instancji nie może stanowić naruszenia prawa.
Przy czym podkreślić należy, że od daty wydania omawianego wyroku nie mamy do czynienia ze zmianą stanu prawnego dotyczącego kwestii zdolności procesowej stowarzyszenia zwykłego. Nadto wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skarżącego o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji wskazanych przepisów Konstytucji RP, gdyż to że w ramach procedury przed sądami administracyjnymi pełnomocnik Stowarzyszenia został wezwany do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie wskazanych w zarządzeniu dokumentów mających wykazać umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu Stowarzyszenia, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej i w związku z bezskutecznym upływem terminu skarga kasacyjna została odrzucona, nie oznacza naruszenia tych norm konstytucyjnych. Z wyżej przedstawionych powodów, za nieskuteczne należy uznać także pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, a to zarzut naruszenia art. 178 P.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 5 i 28 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 26 § 1, 25 § 2 i 4 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 12 i 31 ust. 3 Konstytucji, zarzut naruszenia art. 178 P.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 34 P.p.s.a., art. 37 § 1, 46 § 3, 49 § 1 i 58 § 2 P.p.s.a. oraz zarzut naruszenia art. 178 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i 58 § 2 P.p.s.a.
Zatem, wobec bezzasadności zażalenia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.