Uzasadnienie
E. S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie SKO w Łomży z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy.
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2011 r. referendarz sądowy WSA w Białymstoku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. WSA w Białymstoku cofną skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia o kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 maja 2012 r. sygn. akt II OZ 440/12. Rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 listopada 2012 r. sygn. akt II OZ 982/12.
Następnie skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który to prawomocnym postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 28 stycznia 2013 r. został oddalony. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt II OSK 591/13 uchylił wyrok WSA w Białymstoku z dnia 2 sierpnia 2012 r. oraz zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji. Skarżący w wyniku wezwania go przez WSA w Białymstoku do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r. WSA w Białymstoku ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Również i to postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 605/15.
Następnie w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. E. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, a jego grunty oddalone są od zabudowań gospodarczych o około 13 km, co utrudnia gospodarowanie i podnosi koszty produkcji rolnej. Wyjaśnił, że orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia 11 marca 2014 r. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy wzroście kosztów związanych z koniecznością wynajmu pracowników. Przeciwko Skarżącemu prowadzonych jest siedem postępowań egzekucyjnych, co utrudnia mu gospodarowanie i zwiększa istniejące zadłużenie. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² nienadający się do zamieszkania oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie.
Strona nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jej utrzymania jest renta w wysokości 473 zł miesięcznie, która w maju 2014 r. w całości została zajęta przez urząd skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1 000 zł, uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie około 1 100 zł, a także otrzymał kwotę 1 033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Wnioskodawca wywiódł, że jest zadłużony na kwotę 15 000 zł. Wskazał, że w lutym 2015 r. miał zawał serca, co uniemożliwia mu wykonywanie prac gospodarskich. W związku z tym wzrosły również jego wydatki na lekarstwa i lekarzy.
Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie
Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. W dniu 26 października 2015 r. skarżący złożył kolejny formularz PPF, który Sąd potraktował jako uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia z dnia 29 września 2015 r. W formularzu tym wskazano dodatkowe informacje, zgodnie z którymi: posiadany przez Skarżącego dom jest z 1908 r., gospodarstwo rolne liczy 16 ha, w tym 14,5 ha gruntów i 1,5 ha lasu, strona posiada 6 sztuk bydła, w tym 3 krowy, posiada 2 000 zł zgromadzonych oszczędności na najpilniejsze potrzeby, nie posiada samochodu osobowego, a użytkowany ciągnik ma wartość około 20 000 zł, z uwagi na tegoroczną suszę odnotował spadek plonów o 60 %, co spowoduje brak paszy dla bydła, na części gruntów gospodarstwa jest ustanowiona hipoteka przymusowa.
Nadto strona wydatkuje miesięcznie następujące kwoty: 900 zł - energia elektryczna, 400 zł - woda, 100 zł - leczenie, 150 - 200 zł - opłaty związane z toczącymi się sprawami sądowymi, telefon – 500 zł, zakup paliwa do ciągnika – około 150-200 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bialymstoku postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 sierpnia 2015 r. jest szóstym w sprawie. Oznacza to, że Skarżący posiada świadomość konieczności wykazania swojej trudnej sytuacji majątkowej i finansowej oraz świadomość tego, że nierzetelne lub niepełne przedstawienie tej sytuacji skutkuje rozstrzygnięciem odmownym.
Zdaniem Sądu istotną okolicznością w sprawie niniejszej jest posiadanie przez Skarżącego w depozycie sądowym kwoty ponad 100 000 zł, która to okoliczność została ustalona na podstawie informacji nadesłanych przez sądy powszechne oraz wynikających z wypowiedzi stron postępowań sądowoadministracyjnych toczących się przed tutejszym Sądem. Sąd podkreślił, że podczas rozprawy w dniu 22 lipca 2014 r. w sprawie II SA/Bk 736/13 ustalono, że uczestnik postępowania T. M. z tytułu zniesienia współwłasności spłacił skarżącemu kwotę 121 000,00 zł, która została złożona do depozytu sądowego, bowiem skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Na kolejnej rozprawie w tej samej sprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. skarżący wskazał, że kwota ze spłaty znajduje się w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1 421,26 zł. Dodatkowo Sąd podkreślił, że w sprawie II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem złożył wniosek o cofnięcie przyznanego E. S. prawa pomocy.
Z uzasadnienia tego wniosku wynika, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, położone na terenie gminy K. i gminy C. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych do upraw gleby, trzech ciągników, przyczep rolniczych, samochodu ciężarowego, trzech kombajnów: zbożowego, ziemniaczanego oraz do zbioru buraków cukrowych. Wartość maszyn jest bardzo znacząca. Oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych, skarżący uzyskuje również dochody z hodowli bydła (kilkanaście sztuk).
Skarżący w formularzu PPf złożonym w dniu 28 sierpnia 2015 r. nie wspomniał o kwocie złożonej na jego rzecz do depozytu sądowego oraz nie wspomniał o niej również w formularzu PPf stanowiącym uzupełnienie sprzeciwu. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2015 r. wskazał, że odmową przyznania prawa pomocy czuje się przymuszony do podjęcia pieniędzy z depozytu, że do chwili złożenia sprzeciwu nie otrzymał od rodziny M. żadnych pieniędzy, a kwota złożona do depozytu jest w całości zajęta przez komornika. Zdaniem Sądu, powyższa wypowiedź potwierdza fakt, że Skarżący ma wiedzę co do kwoty znajdującej się w depozycie, złożonej tam na jego rzecz i możliwej przez niego do zadysponowania, jednakże dobrowolnie nie chce z niej skorzystać. Co prawda podnosi też, że cała złożona kwota została zajęta przez komornika, lecz nie przedstawia na tę okoliczność żadnych dowodów.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Białymstoku wniósł E. S. podnosząc, że stan zdrowia nie pozwala mu na prowadzenie gospodarstwa rolnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy zauważyć, że instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. umożliwia zmianę postanowień niekończących postępowania (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy - przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku - możliwa jest bowiem wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę.
Składając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny wniosku skarżącego porównując go z okolicznościami przywołanymi we wcześniejszymi, rozpoznanymi już prawomocnie wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podał wielu okoliczności, które ponosi w innych wnioskach o przyznanie prawa pomocy kierowanych do innych spraw sądowoadministracyjnych, na co zasadnie wskazał WSA w Białymstoku.
Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich informacji odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.