Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. H. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2007 r., zn. [...].
W dniu 8 lutego 2008 r. skarżący złożył pismo zatytułowane "skarga kasacyjna- przyznanie pomocy prawnej" wraz z urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 27 marca 2008 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to straciło moc na skutek wniesionego sprzeciwu, a wniosek został rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2008 r. odmówił przyznania J. H. prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 632/08 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wskazując, że wniesienie przez skarżącego skargi kasacyjnej sporządzonej i podpisanej osobiście wraz z wnioskiem o przyznanie jedynie częściowego zwolnienia - z kosztów sądowych, bez wnioskowania o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu zobowiązywało Sąd I instancji do oceny dopuszczalności wniesionej skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę kasacyjną J. H..
Pismem z dnia 12 sierpnia 2008 r. J. H. wystąpił z nowym wnioskiem - o przyznanie pełnomocnika z urzędu, a następnie w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wystąpił także o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten podlegał merytorycznemu rozpoznaniu.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2008 r. odmówiono przyznania J. H. prawa pomocy. Wskutek wniesienia sprzeciwu, wniosek ten podlegał rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który postanowieniem z dnia 26 listopada 2008 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że J. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jedyny jego wartościowy majątek stanowi nieruchomość rolna o powierzchni ok. 5 ha, zajęta w postępowaniu egzekucyjnym oraz "budynek warsztatowy w budowie"; jest zadłużony na ok. 5.000.000 zł; prowadzi działalność gospodarczą i nie posiada dochodu. Jednakże Skarżący, pomimo wskazywanej we wniosku ciężkiej sytuacji finansowej majątkowej, nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia pracowników. Na podstawie nadesłanego wydruku historii rachunku (z 16 września 2008 r.) stwierdzić można, iż w okresie od [...] czerwca do [...] września 2008 r., odnotowano wpływy na ogólną kwotę [...] zł, a saldo na rachunku bankowym na zakończenie miesiąca było dodatnie.
Z przedłożonego wyciągu wynika ponadto, iż skarżący obraca znacznymi kwotami pieniędzy. Jakkolwiek znaczna ich część przeznaczana jest prawdopodobnie na opłacenie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, pokrywanie aktualnych należności i spłatę zadłużenia, to, zdaniem Sądu, nie oznacza, że skarżący nie może wygospodarować odpowiednich środków na ustanowienie adwokata i opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, że błędne decyzje administracyjne doprowadziły jego przedsiębiorstwo do bankructwa, a majątek, który posiada jest zajęty przez komorników sądowych, skarbowych i ZUS.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, która uniemożliwia poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo zbadał sytuację majątkową skarżącego i zasadnie doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zauważyć, że wskazywana przez skarżącego trudna kondycja prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa sama przez się nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, natomiast skarżący nie wykazał, aby sytuacja ta powodowała brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z dokumentów załączonych przez skarżącego (m.in. z przedstawionego na wezwanie Sądu wydruku historii rachunku z dnia [...] września 2008 r., k. 183) wynika, że wykonuje on inne ciążące na nim zobowiązania, a wykazane na rachunku obroty obejmują znaczne kwoty. W takiej sytuacji nie można uznać, aby skarżący na obecnym etapie nie mógł samodzielnie ponieść kosztów postępowania.
Należy bowiem pamiętać, że instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia im poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a odmowa przyznania tego prawa stanowiłaby ograniczenie prawa do dochodzenia swoich praw. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.