Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 1002/07, oddalił skargę J. H. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie rozbiórki części obiektu budowlanego – zarzutów do postępowania egzekucyjnego.
W dniu 6 lutego 2008 r. J. H. wniósł do WSA w Olsztynie skargę kasacyjną, podpisaną osobiście przez skarżącego, od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2007 r. oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2008 r., II SA/Ol 1002/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia [...], nr [...].
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, że w okresie od [...] do [...] wpłaty na rachunku firmowym skarżącego wyniosły łącznie [...] zł. Znaczna część powyższych środków finansowych została wydatkowana na spłatę zobowiązań (raty kredytów, spłaty zaległości), jak też opłacenie faktur. Brak szczegółowych zapisów w rubrykach "obciążenia" wyciągów bankowych z rachunku skarżącego nie pozwalał jednoznacznie określić, czy płatności za faktury związane były wyłącznie z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. Analiza rachunku firmowego dokonana przez Sąd I instancji wskazuje, iż dokonywano z niego płatności związanych wyłącznie ze sferą prywatnych interesów skarżącego – zapłata za polisę, abonament TV. Nie bez znaczenia, zdaniem Sądu, pozostaje również fakt, iż kilkakrotnie skarżący dokonywał z rachunku firmowego przelewów na rachunek sądu powszechnego, tytułem opłat (opłata kancelaryjna) od prowadzonych przez niego postępowań, a nadto, na rachunek firmowy księgowano wpłaty z sądu powszechnego będące zwrotem zaliczek od prowadzonych spraw (zwrot opłaty od powództwa).
Po analizie wysokości obrotów na rachunku Sąd I instancji stwierdził, iż skarżący może uiścić należne koszty sądowe, co nie będzie jednocześnie stanowiło uszczerbku w utrzymaniu jego i jego rodziny. Nadto, w ocenie WSA w Olsztynie, okoliczność, że skarżący prawdopodobnie nie zaplanował środków na koszty sądowe, nie jest równoznaczna z brakiem możliwości uiszczenia tych kosztów. Przewidując konieczność wszczęcia sprawy przed sądem administracyjnym, skarżący powinien był liczyć się z obowiązkiem uiszczenia wpisu od środka odwoławczego i odpowiednio wcześniej zabezpieczyć środki na ten cel.
Od powyższego postanowienie zażalenie złożył J. H. podnosząc, że 90 % spłaconych zobowiązań to zobowiązania dla Budżetu Państwa, które spłaca regularnie od 3 lat, a wpłata tytułem skargi kasacyjnej jest dla niego dodatkowym obciążeniem.
Zarządzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 maja 2008 r. skarżący został wezwany, do usunięcia braków formalnych zażalenia w terminie 7 dni przez wskazanie, czy wnosi o uchylenie czy o zmianę zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący wniósł o zmianę postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega uwzględnieniu, ale z odmiennych przyczyn, niż wskazane przez skarżącego.
Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. (art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Oznacza to w szczególności, że prawo pomocy ma umożliwić udział strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo pomocy jest więc instytucją subsydiarną w stosunku do postępowania w sprawie wyznaczonej przez skargę (art.134 § 1 P.p.s.a.), a następnie – przez skargę kasacyjną (art.174 P.p.s.a.). Dlatego oczywiście niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy poza ramami postępowania sądowoadministracyjnego.
W konsekwencji sąd administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie (pozytywnie, ani negatywnie) wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji niedopuszczalności (odpowiednio) skargi i skargi kasacyjnej.
W dniu 6 lutego 2008 r. J. H. wniósł do WSA w Olsztynie skargę kasacyjną, podpisaną osobiście przez skarżącego, od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2007 r. oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej. Takie działanie strony determinowało chronologię działań Sądu I instancji ze względu na ograniczenia zdolności postulacyjnej skarżącego w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej (art. 175 § 1 P.p.s.a.). Wniesienie przez skarżącego skargi kasacyjnej sporządzonej i podpisanej osobiście wraz z wnioskiem o przyznanie jedynie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych (bez wnioskowania o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu) zobowiązywało Sąd I instancji do dokonania oceny dopuszczalności wniesionej przez niego skargi kasacyjnej. Gdyby okazało się, że wniesiona przez skarżącego skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu, to wówczas niedopuszczalne byłoby merytoryczne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy (Postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 296/08, Postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 672/07).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz.1270, ze zm.).