Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1108/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił T. M. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej jako P.p.s.a.) zasadą jest, iż strony ponoszą koszty związanych z swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się wyłącznie do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub częściowo. Za zwolnieniem z tego obowiązku muszą zatem przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że sytuacja strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych.
Ponadto Sąd wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek wykazania tych okoliczności ciąży na wnioskodawcy. Osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna więc wykazać, że nie dysponuje środkami na ich poniesienie i nie jest w stanie ich zdobyć pomimo podjęcia niezbędnych działań.
Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwalają przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnienia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Analizując sytuację majątkową i osobistą skarżącej Sąd wskazał, że wprawdzie świadczenie emerytalne jakie otrzymuje nie jest wysokie, jednakże jest współwłaścicielką domu, który wynajęła, w związku z czym uzyskała dodatkowy dochód pozwalający jej na spłatę jednego z kredytów w całości we wrześniu 2010 r. Ponadto Sąd zauważył, że skarżącej pozostał jeszcze do spłaty kredyt w wysokości 20.000 zł, podczas gdy jeszcze w sprzeciwie od postanowienia z dnia 21 maja 2010r. deklarowała, iż do spłaty pozostała jej kwota 29.000 zł. Okoliczność zaciągnięcia przez skarżącą kredytów i całkowitej spłaty jednego z nich świadczy - w ocenie Sądu I instancji - raczej o jej możliwościach finansowych niż o ich braku.
Nadto Sąd dodał również, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż posiada samochód osobowy z 2005 r. Ze złożonego przez nią zaświadczenia o całkowitej spłacie kredytu wynika natomiast, iż był to kredyt zaciągnięty na zakup samochodu osobowego marki PEUGEOT 107. Chociaż skarżąca nie wskazała wartości tego samochodu, to jednak zauważyć należy, iż jest to zaledwie 5 – letni samochód, zaś w przypadku samochodu osobowego marki PEUGEOT 107 jego średnia wartość rynkowa wynosi około 20.000 zł. Ponadto, skarżąca posiada 3580 akcji PKO BP. Akcje tej spółki podlegają publicznemu obrotowi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Według notowań z zamknięcia sesji Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie z dnia 23 listopada 2010 r. ich kurs wynosił 42,28 zł. W tej sytuacji sama wartość posiadanych przez skarżącą akcji wynosiła 162 778 zł. Dodać przy tym należy, że skarżąca wprawdzie stwierdziła, iż środki pozyskane z ich sprzedaży zamierza przeznaczyć na pokrycie kosztów operacji, a być może na zakup mieszkania w bloku w związku z niemożnością samodzielnego utrzymania domu, lecz pomimo wezwania do przedłożenia stosownych zaświadczeń, m.in. o sytuacji zdrowotnej, poza kartą z leczenia szpitalnego sprzed 9 lat, nie przedłożyła żadnych innych dokumentów mogących świadczyć o tym, iż takiej operacji rzeczywiście potrzebuje i jakie musiałaby ponieść związane z tym koszty.
W tej sytuacji trudno uznać, iż posiadany przez skarżącą majątek nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, iż na obecnym etapie postępowania przed sądem jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 500 zł, zaś obowiązek jego uiszczenia ciąży solidarnie na skarżącej oraz pozostałych spadkobiercach skarżącego L. M. To natomiast oznacza, iż w wypadku jego uiszczenia przez któregokolwiek z pozostałych spadkobierców L. M., skarżąca zostanie zwolniona z obowiązku jego uiszczenia.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła T. M., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej sytuacja majątkowa jest trudna, bowiem posiada niski dochód i jest w wieku w którym wymaga pomocy. A ponadto jest chora i w związku z tym posiadane akcje PKO S.A. potrzebne są jej w razie konieczności przeprowadzenia operacji czy zakupu lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym. Wskazała również, że majątku trwałego nie może się wyzbyć, albowiem swój udział w nim mają jeszcze dzieci. Podniosła również, że nie zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi "rażące naruszenia prawa polegające na braku wnikliwej analizy zebranego materiału i niechęć do dążenia do prawdy (...)".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Co do zasady prawo pomocy przyznawane jest na wniosek i może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że w jej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 23.04.2009 r., sygn. I FZ 71/09, Lex nr 564253).
Przepis art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a. nakazuje złożyć przedmiotowy wniosek na urzędowym formularzu, w treści którego strona winna wskazać wszelkie dane o stanie majątkowym i dochodach, a w przypadku osoby fizycznej - także dane o stanie rodzinnym i oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku z adwokatem, radcą prawnym i innymi podmiotami wskazanymi w treści tego przepisu.
W sytuacji, gdy sąd będzie miał wątpliwości co stanu majątkowego strony lub jej możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 P.p.s.a. ma możliwość jej wezwania do złożenia w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co też w niniejszej sprawie Sąd I instancji uczynił.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania – na tym etapie skarżąca zobowiązana jest do poniesienia kosztu wpisu od skargi w wysokości 500 zł solidarnie z E. B., T. M. i E. M. Jak wynika z przedłożonego wniosku o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, pism uzupełniających i złożonych dokumentów, skarżąca posiada stały comiesięczny dochód w wysokości 1 073,52 zł netto. Dodatkowy dochód w wysokości 800 zł miesięcznie jest uzyskiwany z wynajmu domu.
Ponadto skarżąca posiada samochód osobowy marki PEUGEOT z 2005 r. i 3 850 akcji PKO BP o wartości 162 778 zł (wg ustaleń Sądu I instancji). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego porównując majątek skarżącej z obciążeniami niezbędnymi dla utrzymania siebie (spłata kredytu w kwocie około 250 zł miesięcznie oraz ponoszenie kosztów utrzymania siebie i partycypowanie w kosztach utrzymania domu córki z tytułu wspólnego zamieszkiwania), brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie - na tym etapie - ponieść kosztów niniejszego postępowania.
W tym miejscu przypomnieć należy, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winna być stosowana tylko w stosunku do osób które obiektywnie nie są w stanie zdobyć środków na pokrycie kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca taką osobą nie jest. Zatem brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia.
Mając na uwadze powyższą argumentację, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.