Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1449/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił A. T. i A. T. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 538/13.
W uzasadnieniu podniesiono, że A. T. i A. T. zostali wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 250 zł od skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 538/13. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił wnioskodawcom zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie zostało doręczone skarżącym w dniu 15 grudnia 2014r.
W dniu 22 grudnia 2015r. skarżący nadali do Sądu za pośrednictwem operatora pocztowego jednobrzmiące sprzeciwy od w/w postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że wnioski o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Sąd przytoczył art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej p.p.s.a oraz art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd podniósł, że z treści oświadczeń zawartych w formularzach PPF złożonych przez skarżących wynika, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z 32-letnim synem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (wnioskodawca – 5900 zł, syn– ok. 1800 zł) oraz renty wnioskodawczyni – 720 zł (w odniesieniu do wnioskodawców są to kwoty netto, w przypadku syna kwestia ta – mimo wezwania - nie została przez nich wyjaśniona). Z funduszy tych w skali miesiąca finansowane są: zakup żywności – 1500 zł, opłaty za mieszkanie (czynsz, co, odpady) – 410 zł, wodę i kanalizację – 140 zł, energię elektryczną – 120 zł, gaz – 90 zł, telewizję i internet – 70 zł, telefony komórkowe – 80 zł, wydatki związane z leczeniem wnioskodawców (odpowiednio 250 i 200 zł), spłata kredytów w kwocie 20 tys. zł na wykup mieszkania i 100 tys. zł na jego remont (raty odpowiednio w wysokości 1100 i 2200 zł, płatne do grudnia 2014r. i do 2020 r.).
Wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości i rzeczy ruchomych obejmujących mieszkanie o pow. 103 m², nieruchomość rolną o pow. 0,12 ha, samochody osobowe Opel Corsa (1995r.) i Peugeot 406 (2001r.) oraz motocykl Kawasaki Vulcan (1992r.). Koszty utrzymania pojazdów mechanicznych wynoszą odpowiednio 100, 150 i 50 zł miesięcznie. Wnioskodawcy wskazali, że w przypadku poniesienia kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) nie będą posiadali środków finansowych na zakup koniecznych dla prawidłowego funkcjonowania leków oraz będą zmuszeni drastycznie ograniczyć zakupy, szczególnie żywności. Wskazali, że z uwagi na chorobę skarżącej (przebyte udary mózgu) i koszty jej leczenia, nie są w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów postępowania.
W treści sprzeciwów skarżący, odnosząc się do uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2014r., wyjaśnili, że posiadany przez nich majątek nie może być traktowany jako okoliczność dyskwalifikująca ich jako beneficjentów prawa pomocy. Majątek ten jest w znacznej części wyeksploatowany i wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów na utrzymanie jego substancji. Analogicznie przedstawia się sytuacja w zakresie kosztów utrzymania. Wskazali, że z uwagi na swój stan zdrowia, oprócz stałych wydatków ponoszonych na zakup leków, muszą w budżecie przewidzieć również wydatki na niespodziewane wizyty lekarskie (konsultacje lekarskie) oraz koszty dojazdów z tym związane do Lublina i Rzeszowa.
Sąd podkreślił, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem. W przypadku skarżącego jest to wynagrodzenie w wysokości przekraczającej dwukrotnie wysokość przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2014r. Ten fakt przy uwzględnieniu dochodu osiąganego przez skarżącą i syna wnioskodawców prowadzi do konkluzji, że skarżący nie tylko nie wykazali zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, a wręcz wykazali okoliczność przeciwną. Podane przez nich informacje świadczą o dobrej kondycji finansowej prowadzonego przez nich gospodarstwa domowego.
Sąd podkreślił, że wnioskodawcy mają w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, których łączna miesięczna wysokość oscyluje w granicach 8 tys. zł netto (7940 – 8420 zł. - w zależności od tego, czy dochody syna podane są w kwocie netto czy brutto). Suma wszystkich wykazanych przez nich wydatków (a więc nie tylko zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe) daje kwotę 5360 zł., a więc ponad 2,5 tys. zł niższą od dolnej granicy dochodów. Różnica między dochodami a wydatkami jest więc na tyle duża, że nawet przyjmując inne wydatki związane z zaspokajaniem bieżących potrzeb, a także dodatkowe koszty konsultacji lekarskich oraz koszty dojazdów na konsultacje, nie sposób wyprowadzić z tego twierdzenia o braku możliwości jednorazowego opłacenia całości związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym kwoty 250 zł tytułem wpisu od skargi oraz ewentualnych dalszych kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania mają jedynie hipotetyczny charakter (100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 125 zł – wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej).
Ponadto pomijając fakt, że skarżący w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego w istocie nie udokumentowali wysokości spłacanych rat kredytowych, to przyjmując, że obciążeni są spłatą rat kredytowych w deklarowanej przez nich wysokości wyeksponować należy, że na gruncie jednoznacznego w tym zakresie orzecznictwa wypracowano pogląd, że brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (raty kredytowe) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych czy pożyczek powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Fakt zawarcia przez wnioskodawców umów kredytowych i zaciągnięcia kredytów spłacanych w stosunkowo wysokich ratach, które do grudnia 2014r. wyniosły łącznie 3. 300 zł, a w chwili wynoszą 2. 200 zł, świadczy niepodważalnie nie tylko o ich zdolności kredytowej, ale o bardzo dobrej kondycji finansowej.
Sąd stwierdził, że planując budżet domowy skarżący winni byli zabezpieczyć środki na uiszczenie wpisu sądowego i innych ewentualnych kosztów sądowych, tym bardziej, że na takie zabezpieczenie pozwalała jeszcze przed zakończeniem spłaty kredytu zaledwie część nadwyżki jednomiesięcznych dochodów nad wydatkami.
Na powyższe postanowienie A. T. i A. T. wnieśli jednobrzmiące zażalenia.
Skarżący podnieśli, że nie zgadzają się ze stwierdzeniem Sądu, który odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, albowiem w sposób stały zmuszeni są ponosić koszty leczenia, a dokumenty i wszelkie dowody w tej sprawie złożyli w trakcie postępowania przed Sądem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2).
Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. T. i A. T. nie spełniają bowiem warunków uzasadniających przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz złożonych dokumentów wynika, że skarżący są w stanie wygospodarować środki niezbędne do pokrycia kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji dokładnie przeanalizował sytuację materialną i majątkową skarżących i na tej podstawie wydał postanowienie, które odpowiada prawu.
Skarżący wykazali dochód, który pozwala na ponoszenie kosztów sądowych, w tym uiszczenie wpisu sądowego. Oceny tej nie może zmienić podniesiony przez skarżących fakt ponoszenia kosztów leczenia. Skarżący, dysponując stałym dochodem miesięcznym w znacznej wysokości wnosząc skargę o wznowienie postępowania winni liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów z tym związanych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.