Uzasadnienie
I. W. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, który został rozpoznany negatywnie ostatecznym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2018 r.
W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2018 r. skarżąca pod rygorem odrzucenia skargi, została wezwana do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braku formalnego skargi przez złożenie 3 odpisów skargi. Odrębnym zarządzeniem wezwano również skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Pisma zawierające w/w zarządzenia doręczono skarżącej w dniu 12 września 2018 r.
W dniu 17 września 2018 r. skarżąca uiściła wpis sądowy, nie przesyłając odpisów skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 października 2108 r., sygn. akt IV SA/Po 542/18, w pkt 1. odrzucił skargę, a w pkt 2 zwrócił skarżącej uiszczony wpis sądowy.
Powołując się na art. 47 § 1 P.p.s.a., Sąd wskazał, że skarżąca oprócz egzemplarza skargi przeznaczonego dla sądu, jest zobowiązany dołączyć odpisy skargi i załączników w liczbie odpowiadającej ilości stron postępowania. Brak odpowiedniej ilości odpisów skargi należy traktować jako brak formalny skargi, do uzupełnienia którego sąd wzywa skarżącego na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. Sąd podał, że ponieważ w przedmiotowej sprawie skarżąca złożyła tylko jeden egzemplarz skargi, a z akt wynika, że w sprawie występują czterej uczestnicy, to uzasadniało to wezwanie do przesłania kolejnych trzech odpisów skargi. Skoro zaś skarżąca – pomimo prawidłowego wezwania i pouczenia – nie uzupełniła braku formalnego skargi polegającego na braku złożenia odpowiedniej ilości odpisów skargi, to uzasadnia to odrzucenie skargi.
Sąd powołał się przy tym na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13, zgodnie z którą "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd".
Na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez adwokata, złożyła zażalenie, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi pomimo, że skarżąca nie otrzymała wezwania do usunięcia braków formalnych skargi przez nadesłanie trzech egzemplarzy odpisów skargi, w konsekwencji czego nie mogła uzupełnić braku formalnego skargi. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że w korespondencji z Sądu skarżąca otrzymała jedynie wezwanie do uiszczenia opłaty w kwocie 500 zł, nie otrzymała zaś wezwania do nadesłania odpisów skargi. Podkreśliła, że gdyby dostała takie wezwanie, to z pewnością by się do niego zastosowała.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 47 § 1 P.p.s.a., do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.). Natomiast osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 P.p.s.a.).
Z powyższych przepisów wynika niewątpliwie, że odpisy złożonego do akt sprawy pisma doręcza się zarówno stronom w rozumieniu art. 32 P.p.s.a., jak również uczestnikom postępowania w rozumieniu art. 33 P.p.s.a., ponieważ ustawa – P.p.s.a. przyznaje uczestnikom postępowania prawa strony. Jednym z zasadniczych praw strony i uczestnika postępowania jest prawo do czynnego udziału w tym postępowaniu, któremu to prawu odpowiada obowiązek sądu do doręczania wszystkim stronom i uczestnikom postępowania zarówno pism składanych przez inne strony do akt sprawy w toku tego postępowania, jak również odpisów rozstrzygnięć podejmowanych przez sąd. Prawa stron i uczestników postępowania nie zostały w żaden sposób ograniczone, a w szczególności nie wynika z nich, że stronom i uczestnikom postępowania nie doręcza się odpisów pism procesowych składanych przez inne strony toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego. W innym wypadku interpretacja ww. przepisów w sposób nieuzasadniony ograniczałaby uprawnienia przysługujące stronom i uczestnikom postępowania.
W niniejszej sprawie przyczyną odrzucenia skargi było przyjęcie, że prawidłowo wezwana skarżąca nie uzupełniła w terminie braku formalnego skargi, tj. nie nadesłała 3 odpisów skargi. Natomiast skarżąca podnosi, że w skierowanej do niej przesyłce znajdowało się tylko wezwanie do uiszczenia wpisu. Przesyłka nie zawierała natomiast wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi.
W niniejszej sprawie jak wynika z akt, na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji z Sądu adresowanej do skarżącej I. W., podpisała się A. K. – dorosły domownik (k-75). Z akt sprawy wynika także, że na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przedmiotowej przesyłki (k-75) jako rodzaj przesyłki wpisano: "wezwanie do usunięcia br. form. skargi; o wpis". Zważyć jednak należy, że oba te pisma były sporządzone na oddzielnych drukach (k-72 i 73), co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – wobec twierdzeń skarżącej o nieotrzymaniu jednego z nich – nie wyklucza sytuacji, w której omyłkowo do koperty nie zostało włożone wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi. W przedmiotowej sprawie istnieją zatem poważne wątpliwości co do tego, czy skarżąca faktycznie otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków skargi poprzez nadesłanie odpisów.
W tej sytuacji uznać należy, że odrzucenie skargi ze wskazanych przyczyn stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 544/09). Ponadto za uwzględnieniem argumentów podnoszonych w zażaleniu przemawia zasada prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy, nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Jeżeli istnieją bowiem wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 1188/13).
W kontekście powyższych rozważań, odrzucenie skargi w rozpoznawanej sprawie z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych, w sytuacji, kiedy istnieją uzasadnione wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia wezwania do uzupełnienia tych braków, stanowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.