Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 511/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek W. S. i Z. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 511/15, oddalającego ich skargę na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie przedstawienia projektu budowlanego zamiennego.
Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. stwierdzono, że skarga kasacyjna wniesiona od zapadłego w niniejszej sprawie wyroku złożona została po terminie i podlega odrzuceniu.
W piśmie z dnia [...] września 2016 r. skarżący osobiście złożyli wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a następnie w piśmie z dnia [...] września (nadanym w tym samym dniu) pełnomocnik skarżących złożył zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 30 sierpnia 2016 r. Powyższe zażalenie zostało oddalone przez NSA postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II OZ 1468/16.
Sąd wyjaśnił, że wniesienie wniosku o przywrócenie terminu oraz środka odwoławczego od postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu powoduje, że te czynności procesowe wykluczają się wzajemnie z uwagi na konkurencyjność zawartych w nich wniosków zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych oraz wewnętrznej sprzeczności ich podstaw.
Sąd podkreślił, że w przypadku gdy strona kwestionuje ocenę sądu, że do uchybienia terminu doszło, tzn. gdy twierdzi, że czynności dokonała w terminie, a sąd błędnie uznał, że terminowi uchybiła, powinna wnieść środek odwoławczy. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności strona powinna wnieść wtedy, gdy nie kwestionuje faktu, że uchybiła terminowi, jednak w jej ocenie uchybienie to nie było zawinione, a następnie powinna wskazać przyczyny, usprawiedliwiające niedokonanie czynności w terminie.
Sąd wskazał, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 85 P.p.s.a. – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.), dopiero wtedy czynność taka staje się bezskuteczna.
Ponadto Sąd stwierdził, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). Jeśli więc strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia sądu rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Zaznaczył, że pogląd ten, ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i zaakceptowany w doktrynie jest także w pełni aktualny na gruncie regulacji przyjętych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący wnieśli jednocześnie dwa środki prawne: wniosek o przywrócenie terminu (osobiście) oraz zażalenie (przez pełnomocnika), to złożony przez nich wniosek o przywrócenie terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.) mógł zostać złożony dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu kwestii czy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął, czy też nie, przed jej złożeniem.
Sąd w związku z tym uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej był przedwczesny a tym samym niedopuszczalny z mocy ustawy i podlegał odrzuceniu na podstawie art. 88 P.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 166 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na braku przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia istotnego elementu stanu sprawy w postaci pominięcia przez Sąd I instancji, że pełnomocnik skarżących wniósł w dniu 7 lutego 2017 r. (prawidłowo w terminie), do Sądu I instancji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej skarżących od wyroku Sądu I instancji z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 511/15, co negatywnie rzutowało na rozstrzygnięcie podjęte w zaskarżonym postanowieniu - w postaci odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Na tej podstawie wniesiono o zmianę postanowienia Sądu I instancji i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie postanowienia Sądu I instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu pełnomocnik przedstawił przebieg czynności procesowych podejmowanych przez niego w imieniu skarżących po wydaniu wyroku w dniu 12 maja 2016 r. Podkreślił, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony osobiście przez skarżących w dniu [...] września 2016 r. został wniesiony bez porozumienia z pełnomocnikiem. Pełnomocnik powziął o tym fakcie informację z treści orzeczenia Sądu. W tym czasie pełnomocnik wniósł zażalenie do NSA na postanowienie z dnia 30 sierpnia 2016 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej.
Pełnomocnik zauważa, że wniesiony przez niego w dniu 7 lutego 2017 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony dopiero po doręczeniu mu w dniu 3 lutego 2017 r. postanowienia NSA z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II OZ 1468/16, którym oddalono zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji w ogóle nie wskazał w uzasadnieniu, że pełnomocnik skarżących prawidłowo w dniu 7 lutego 2017 r. wniósł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wskazano, że pełnomocnik postąpił zgodnie z poglądem wyrażonym na stronie 2 postanowienia. Najpierw wniósł środek zaskarżenia a po doręczeniu postanowienia NSA z 12 stycznia 2017 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Zdaniem pełnomocnika, skoro skarżący nie mieli ustanowionego pełnomocnika z urzędu i sami nie mogli wnieść skargi kasacyjnej - to ich wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z dnia [...] września 2016 r., złożony osobiście, w realiach niniejszej sprawy, w ogóle nie powinien być procedowany przez Sąd I instancji. Sąd ten powinien zająć się wnioskiem z 7 lutego 2017 r. złożonym prawidłowo przez pełnomocnika.
Pełnomocnik podnosi, że wniósł skargę kasacyjną w terminie do jej wniesienia liczonym od dnia, odbioru pisma w którym dowiedział się o ustanowieniu go przez właściwy organ samorządu zawodowego pełnomocnikiem z urzędu do reprezentowania skarżących w niniejszej sprawie.
Pełnomocnik wskazuje, że pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu powinien przysługiwać taki sam termin do wniesienia skargi kasacyjnej jak pełnomocnikowi z wyboru. Z uwagi na konieczne do podjęcia czynności (zapoznanie się z aktami sprawy, wykonanie kserokopii z akt, omówienie sprawy ze skarżącymi i przygotowanie projektu skargi kasacyjnej, uwzględnienie uwag skarżących) termin 7 dni na dokonanie czynności wniesienia skargi kasacyjnej był iluzoryczny.
Zgodnie z postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, termin do wniesienia tej skargi upłynął przed dniem ustanowienia nowego pełnomocnika. W efekcie strona dokonała czynności po terminie w braku winy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
W niniejszej sprawie uchybiono terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie co stwierdzono w postanowieniu z dnia 30 sierpnia 2016 r. Wyrok doręczono ustanowionemu dla skarżących pełnomocnikowi z urzędu r.pr. M. M. w dniu 22 czerwca 2016 r. a zatem skargę należało wnieść najpóźniej w dniu 22 lipca 2016 r. Skarga kasacyjna została wniesiona w dniu 12 sierpnia 2016 r. przez r.pr. M. R., ustanowionego w dniu 29 czerwca 2016 r. nowym pełnomocnikiem skarżących z uwagi na rozpatrzenie wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu. Uznano, że na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma wpływu wystąpienie o zmianę pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Przymus radcowsko-adwokacki z art. 175 § 1 P.p.s.a. nie oznacza, że ubieganie się o pełnomocnika z urzędu ma wpływ na interpretację art. 177 § 1 P.p.s.a. Postępowanie w sprawie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Art. 177 § 3 w brzmieniu nadanym nowelizacją P.p.s.a. z 9 kwietnia 2015 r. nie miał zastosowania w sprawie bowiem skarga została wniesiona przed 15 sierpnia 2015 r. Wobec tego Sąd uznał, że skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej mogło nastąpić jedynie gdy zostanie przywrócony termin do jej wniesienia. Wniosek taki nie został złożony co spowodowało odrzucenie skargi kasacyjnej jako wniesionej po terminie.
W dniu [...] września 2016 r. skarżący osobiście składają wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Natomiast ustanowiony dla nich pełnomocnik, otrzymując w dniu 23 września 2016 r. postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej w dniu 24 września 2016 r. składa zażalenie na to postanowienie.
Sąd I instancji dysponuje zatem jednocześnie wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożonym przez skarżących osobiście oraz zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi.
W tej sytuacji procesowej słusznie Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2017 r. odrzucił wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd w tym postanowieniu nie analizuje wniosku o przywrócenie terminu wniesionego przez pełnomocnika skarżących w dniu 7 lutego 2017 r. tj. po prawomocnym oddaleniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi - postanowienie NSA z 12 stycznia 2017 r. II OSK 1468/17, na które powołuje się pełnomocnik w rozpatrywanym aktualnie zażaleniu. Sąd rozpatruje tylko sytuację procesową powstałą na skutek jednoczesnego wniesienia, samodzielnie przez skarżących w dniu [...] września 2016 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniesienia w dniu 24 września 2016 r. zażalenia przez pełnomocnika na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z dnia 30 sierpnia 2016 r.
W ocenie NSA, okoliczność złożenia w dniu 7 lutego 2017 r. przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wbrew temu co twierdzi w zażaleniu, nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu z 3 kwietnia 2017 r. Fakt, że pełnomocnik składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 7 lutego 2017 r. postąpił zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie poglądem, przytoczonym w zaskarżonym postanowieniu, nie ma wpływu na uznanie, że samodzielnie złożony przez skarżących wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało uznać za przedwczesny i jako taki odrzucić go.
Sąd nie wypowiada się o wniosku z dnia 7 lutego 2017 r. autorstwa pełnomocnika bowiem ten wniosek nie jest przedmiotem oceny przez Sąd.
Sąd wbrew temu co uważa pełnomocnik w zażaleniu nie mógł pominąć wniosku złożonego samodzielnie przez skarżących. Musiał się co do niego wypowiedzieć i uczynił to wydając postanowienie z dnia 3 kwietnia 2017 r.
Należy zatem uznać, że Sąd I instancji postąpił słusznie odrzucając samodzielny wniosek skarżących z dnia [...] września 2016 r. Sąd prawidłowo zastosował się do ukształtowanego w orzecznictwie poglądu o konkurencyjności i wzajemnym wykluczaniu się środka odwoławczego od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej.
NSA podziela pogląd, że wniosek o przywrócenie terminu może być złożony dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu środka zaskarżenia wniesionego od orzeczenia stwierdzającego czy uchybienie terminu miało miejsce. Dopiero bowiem wówczas przesądzone zostaje, że istnieje podstawa (uchybienie terminowi czynności procesowej) do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności a strona ubiegając się o jego przywrócenie ma termin 7 dni na wskazanie okoliczności, które bez winy strony spowodowały jego uchybienie.
Nie ulega zatem wątpliwości, że samodzielny wniosek skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony równocześnie z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia był przedwczesny. Mógł być on wniesiony gdy zapadnie rozstrzygnięcie co do uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Wcześniej taki stan nie istniał. Dopiero potwierdzenie przez NSA, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej miało miejsce i skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu z uwagi na to uchybienie, statuuje możliwość wykazania we wniosku o przywrócenie terminu, że uchybienie miało miejsce ale nie było przez stronę zawinione.
Skarżący wnosili zatem bezpodstawnie o przywrócenie terminu na podstawie art. 85 P.p.s.a. bowiem na etapie toczącego się wówczas postępowania sądowego w obliczu zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej nie było wiadomo czy termin do jej wniesienia został uchybiony.
Skoro nie stwierdzono wówczas, że skarga kasacyjna była bezskuteczna na skutek upływu terminu do jej wniesienia, to wniosek o przywrócenie terminu był niedopuszczalny a tym samym należało stosownie do art. 88 P.p.s.a. orzec o jego odrzuceniu.
Sąd I instancji postąpił właściwie rozpatrując złożony przez skarżących wniosek z dnia [...] września 2016 r. Nie było podstaw prawnych do pozostawienia go bez rozpoznania (braki formalne) czy w ogóle pominięcia. Sąd musiał się do niego ustosunkować i uczynił to w sposób prawidłowy wydając postanowienie o jego odrzuceniu.
Jeszcze raz zaznaczyć należy, że okoliczność skutecznego złożenia przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 7 lutego 2017 r., po oddaleniu zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia w zaskarżonym postanowieniu.
Sąd I instancji, jak wynika z akt sprawy, rozpatrzył ten wniosek w oddzielnym postępowaniu.
Odnośnie do kwestii dopuszczalności rozpatrzenia samodzielnego wniosku skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, którą kwestionuje się w zażaleniu, stwierdzić należy, że o ile z art. 175 § 1 P.p.s.a. wynika przymus sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, to ustawa nie przewiduje takiego wymogu dla wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Takiego wymogu nie można domniemywać np. sugerując się koniecznością złożenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej samej skargi kasacyjnej, której terminowi uchybiono (art. 87 § 4 P.p.s.a). Możliwa jest zatem sytuacja kiedy wniosek o przywrócenie terminu składa skarżący nie będący profesjonalnym pełnomocnikiem a do wniosku dołącza skargę kasacyjną sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika. Wynika z tego, że jeśli ustawodawca nie przewidział wprost konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika to obostrzenia takiej treści nie należy domniemywać i interpretować przepisów w tym kierunku.
Zatem w niniejszej sprawie złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżących nie będących profesjonalnymi pełnomocnikami było dopuszczalne i wniosek taki podlegał ocenie przez sąd i nie mógł być z tego powodu pominięty.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.