Uzasadnienie
Postanowieniem z 11 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L.K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że J.K., pełnomocnik skarżącego L.K., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy może być przyznane wyłącznie stronie, a nie pełnomocnikowi strony. Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 30 października 2015 r. odmówił dopuszczenia J.K. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika.
Na powyższe postanowienie J.K. wniosła zażalenie wyjaśniając, że w tej sprawie występuje nie tylko jako pełnomocnik, ale również jako strona postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia zażalenia ma ustalenie, czy J.K., która w skardze została umocowana jako pełnomocnik L.K., była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odpowiedź na to pytanie wymaga szerszego niż to uczynił Sąd I instancji przedstawienia stanu faktycznego sprawy.
Nie ulega wątpliwości, że skargę wniósł L.K., a J.K. występowała jako jego pełnomocnik. Po wniesieniu skargi i prawomocnym, odmownym rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy, L.K. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a wezwanie zostało prawidłowo skierowane do jego pełnomocnika. Pismem z 26 stycznia 2015 r. J.K. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, ale wniosek ten nie został formalnie rozpoznany, przesłano jej jedynie odmowną odpowiedź sporządzoną przez pracownika sekretariatu.
Postanowieniem z 13 lutego 2015 r. Sąd I instancji odrzucił skargę L.K. stwierdzając, że skarga nie została opłacona. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący, w imieniu którego działała jego pełnomocnik. Wraz z zażaleniem J.K. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Postanowieniem z 5 czerwca 2015 r. Sąd I instancji odmówił przyznania J.K. prawa pomocy stwierdzając, że nie jest stroną tego postępowania, lecz pełnomocnikiem strony. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 17 lipca 2015 r. II OZ 692/15 oddalił zażalenie J.K. wniesione na postanowienie z 5 czerwca 2015 r., na marginesie zauważając, że ewentualny udział J.K. w tym postępowaniu byłby możliwy po złożeniu przez nią i uwzględnieniu przez Sąd I instancji wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.
Po doręczeniu jej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lipca 2015 r. J.K. ponownie wystąpiła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu.
Postanowieniem z 30 października 2015 r. Sąd I instancji odmówił dopuszczenia J.K. do udziału w postępowaniu wskazując, że postępowanie to zostało już prawomocnie zakończone. J.K. nie wniosła zażalenia na to postanowienie, ale wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 21 czerwca 2016 r. Sąd I instancji odmówił przyznania J.K. prawa pomocy, a zażalenie wniesione na to postanowienie oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 października 2016 r. II OZ 1177/16. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się między innymi do "kwestii ram czasowych" wyznaczonych do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie "w toku postępowania" należy rozumieć jako czas od wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego do prawomocnego zakończenia. Prawomocne zakończenie postępowania oznacza, że sprawa nie podlega już rozpoznaniu przez sąd. Swoisty wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja, w której strona składa wniosek o przyznanie jej prawa pomocy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od tego orzeczenia.
W związku z tego rodzaju sformułowaniem J.K. wystąpiła o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia nie precyzując dokładnie, o jaki środek zaskarżenia chodzi. W związku z tym wniosek ten Sąd I instancji pozostawił bez rozpoznania (zarządzenie z 9 stycznia 2017 r.). J.K. wniosła zażalenie na to zarządzenie, które zostało odrzucone postanowieniem Sądu I instancji z 21 kwietnia 2017 r. w związku z nieuzupełnieniem jego braków formalnych (brak odpisów). J.K. wniosła zażalenie na to postanowienie w związku z czym została wezwana do złożenia dwóch jego odpisów oraz uiszczenia wpisu. W wezwaniu J.K. została określona jako pełnomocnik L.K. J.K. ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy.
Postanowieniem z 1 września 2017 r. referendarz sądowy oddalił wniosek J.K. o przyznanie prawa pomocy wskazując, że nie jest ona stroną postępowania, lecz pełnomocnikiem skarżącego.
J.K. wniosła sprzeciw od tego postanowienia, na skutek którego zostało wydane zaskarżone postanowienie Sądu I instancji z 11 października 2017 r.
Z powyższego przebiegu postępowania wyłania się obraz pewnej niekonsekwencji Sądu I instancji w traktowaniu wniosków J.K. oraz uchybienia proceduralne, które powodują, że zaskarżone postanowienie musiało zostać uchylone. Przede wszystkim nie ulega wątpliwości, że prawo pomocy może być przyznane tylko stronie. Swoistym wyjątkiem od tej zasady jest możliwość przyznania prawa pomocy osobie, która ubiega się o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, a jej wniosek w tym przedmiocie został oddalony. Należy bowiem uznać, że osoba taka jest stroną postępowania incydentalnego związanego z dopuszczeniem jej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się z inicjatywy innego podmiotu. Stąd też może ona wystąpić skutecznie o przyznanie prawa pomocy, jeżeli zamierza wnieść zażalenie na postanowienie o odmowie dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, ale jej sytuacja majątkowa nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od tego środka zaskarżenia.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ J.K. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu a następnie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Wniosek w tym przedmiocie został rozpoznany z punktu widzenia sytuacji majątkowej J.K., z uwzględnieniem, że postępowanie dotyczyło na tym etapie kwestii incydentalnej, jaką jest dopuszczenie do udziału w postępowaniu.
Następnie J.K. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, o którym mowa była w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2016 r. II OZ 1177/16. Należy jednak zaznaczyć, że wskazane wyżej rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego miały charakter ogólny i nie odnosiły się w sposób bezpośredni do sytuacji prawnej J.K. w tej sprawie. Niezależnie od tego Sąd I instancji pozostawił bez rozpoznania wniosek J.K. (zarządzenie z 9 stycznia 2017 r.), jak również odrzucił zażalenie J.K. na to zarządzenie (postanowienie z 21 kwietnia 2017 r.). Zażalenie na to postanowienie wniosła J.K. we własnym imieniu, stąd też nieuzasadnione było wzywanie do uzupełnienia braków tego pisma J.K. jako pełnomocnika skarżącego.
Niezależnie od możliwości uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2016 r. II OZ 1177/16, należy zatem stwierdzić, że obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie nadal toczy się postępowanie incydentalne związane z dopuszczeniem J.K. do udziału w postępowaniu. W tym postępowaniu incydentalnym J.K. ma prawo domagać się przyznania jej prawa pomocy, przy uwzględnieniu oczywiście, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zostało już wydane, a jego zmiana możliwa jest wyłącznie na zasadach przewidzianych w stosownych przepisach. Brak było natomiast podstaw, żeby w tak zakreślonym stanie faktycznym odmówić J.K. prawa pomocy z uwagi na to, że nie jest stroną tego postępowania.
Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.