Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił zmiany postanowienia z dnia 7 lutego 2013 r. w sprawie z wniosku K. G., J. G. i G. G. o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że postanowieniem z dnia 7 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1038/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił K. G., J. G. i G. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał, że w świetle oświadczeń zawartych w złożonym wniosku PPF, nie można zaliczyć wnioskodawców do osób, których środki do życia są ograniczone, a poniesienie wydatków związanych z postępowaniem sądowym wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania rodziny, na co wskazuje dochód trzyosobowej rodziny, kształtujący się na poziomie 9800 zł miesięcznie, czyli 3266 zł na osobę, a także posiadany przez nich majątek - dom, nieruchomość rolna oraz samochód. Sąd I instancji zwrócił uwagę na posiadane przez skarżących oszczędności w kwocie 140 000 zł.
Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem złożyli na nie zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 473/13 oddalił, skutecznie wniesione, zażalenie J. G. z uwagi na fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zasadnie uznał, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazują, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r., po rozpoznaniu wniosku skarżących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący, wezwani do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł, od zażalenia na postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania decyzji, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W wykonaniu wezwania sądu z dnia 25 września 2013 r. skarżący uzupełnili braki formalne złożonego wniosku i wraz z pismem przewodnim z dnia 17 października 2013 r. złożyli podpisany przez wszystkich wnioskodawców, wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym druku PPF. W uzasadnieniu wniosku oświadczyli, że wszyscy członkowie rodziny pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Pracuje jedynie G. G. na podstawie umowy o pracę, pozostali członkowie rodziny są bezrobotni, dlatego nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Wskazali na posiadanie domu o pow. 238 m², ½ udziałów w nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha, oszczędności pieniężne w kwocie 95.000 zł oraz samochód osobowy Kia Carens. Podali, iż G. G. posiada mieszkanie zakupione na kredyt. Łączny dochód rodziny stanowi kwota 5.061 zł, na którą składa się wynagrodzenie z umowy o pracę G. G. w wysokości 4200 zł i zasiłek pobierany przez J. G. w wysokości 861 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekając jak w zaskarżonym postanowieniu, wskazał ponieważ w niniejszej sprawie był już rozpoznawany wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, to ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w tym samym zakresie należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia sądu z dnia 7 lutego 2013 r.
Sąd I instancji zaznaczył, że stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uwzględniony z uwagi na niewykazanie przez skarżących, iż znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżący, ponownie składając wniosek o przyznanie prawa pomocy oświadczyli, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, lecz pracuje jedynie G. G. Porównując dane o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym skarżących, przyjęte w postanowieniu z dnia 7 lutego 2013 r. z danymi przedstawionymi w związku z ponownym ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd I instancji stwierdził, że sytuacja wnioskodawców uległa zmianie. Miesięczny dochód zmniejszył się z kwoty 9800 zł do kwoty 5061 zł. Zmniejszeniu uległy też wykazywane oszczędności pieniężne. We wniosku z dnia 17 października 2013 r. podano, iż wynoszą obecnie 95.000 zł, a więc mniej o 45.000 zł niż w poprzednio rozpatrywanym wniosku skarżących.
Sąd I instancji podkreślił jednak, że mimo, iż podane kwoty, zarówno średnich miesięcznych dochodów jak i zgromadzonych oszczędności, obniżyły się o kilka tysięcy, to jednak ich wartość w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie uniemożliwia zaspokojenia koniecznych potrzeb utrzymania wnioskodawców.
Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest realnie, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem oszczędności skarżących, mimo że "zmalały" to utrzymują się jednak na wysokim poziomie 95.000 zł.
Sąd I instancji podkreślił, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom ubogim, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co więcej - nie posiadających stałych comiesięcznych przychodów. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Dlatego też w ocenie Sądu I instancji, wnioskodawcy nie wykazali aby ich możliwości finansowania kosztów sądowych uległy zmniejszeniu, co uzasadniałoby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powołanym postanowieniu. W tych okolicznościach, powody, które poprzednio legły u podstaw odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy, nie uległy zmianie, zatem brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia 7 lutego 2013 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożyli skarżący i wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wskazali, ze nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, że niedopuszczalne jest obarczanie ich kosztami postępowania wywołanego działaniem uczestnika, jak wykazują dane o stanie rodzinnym, makatkowym i finansowym ich sytuacja uległa zmianie. Zarówno średnie miesięczne dochody, jak i zgromadzone oszczędności obniżyły się o kilka tysięcy. Jedyną osobą pracującą i utrzymującą wspólne gospodarstwo domowe jest G. G., a pozostali skarżący nie wykazują dochodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W niniejszej sprawie z porównania oświadczeń skarżących wynika, iż miesięczny dochód zmniejszył się z kwoty z kwoty 9800 zł do kwoty 5061 zł, wykazywane oszczędności pieniężne wynoszą obecnie 95.000 zł, a więc mniej o 45.000 zł niż w poprzednio rozpatrywanym wniosku skarżących.
Zasadnie jednak Sąd I instancji stwierdził, że okoliczności przedstawione w ponownym wniosku nie pozwalają na uznanie, iż sytuacja materialna skarżących choć zmieniona, to jednak kwalifikuje skarżących jako tych, którym przysługuje prawo pomocy.
Chociaż, bowiem kwoty średnich miesięcznych dochodów jak i zgromadzonych oszczędności, obniżyły się o kilka tysięcy, to jednak, jak słusznie zauważył Sąd I instancji ich wartość w przeliczeniu na jednego członka rodziny nie uniemożliwia zaspokojenia koniecznych potrzeb utrzymania wnioskodawców
Uznać więc należy, że przedstawione przez skarżących we wniosku, jak i w zażaleniu argumenty nie mogły skutkować zwolnieniem skarżących od kosztów sądowych. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż wnioskodawcy nie wykazali aby ich możliwości finansowania kosztów sądowych uległy zmniejszeniu, co uzasadniałoby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w powołanym postanowieniu. W tych okolicznościach, powody, które poprzednio legły u podstaw odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy, nie uległy zmianie, zatem brak jest podstaw do zmiany postanowienia z dnia 7 lutego 2013 r.
W takiej sytuacji zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi