Uzasadnienie
F. i W. Ł. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2007r., sygn. akt II SA/Ol 987/07 o odrzuceniu skargi W. i F. Ł. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] sierpnia 2007r., Nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 18 września 2008r., sygn. akt II SA/Ol 160/08 wznowił postępowanie sądowe zakończone postanowieniem tego Sądu z dnia 30 listopada 2007r. i oddalił ich skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Następnie postanowieniem z dnia 27 października 2008r., sygn. akt II SA/Ol 160/08 Sąd oddalił wniosek skarżących z dnia 2 października 2008r. o przyznanie prawa pomocy, podnosząc w uzasadnieniu, iż postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Ol 987/07, skarżącym przyznane zostało już prawo pomocy w zakresie całkowitym. Jeżeli natomiast stronie przyznane zostało prawo pomocy w danej sprawie, to prawo to strona zachowuje również w postępowaniu prowadzonym ze skargi o wznowienie tego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska i postanowieniem z dnia 27 listopada 2008r., sygn. akt II OZ 1237/08 uchylił przedmiotowe postanowienie stwierdzając w uzasadnieniu, iż sprawa wszczynana skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest sprawą nową, autonomiczną, zatem strona ma prawo wystąpić z nowym wnioskiem, który powinien być rozpatrzony na podstawie przepisów o prawie pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli dwa wspólnie podpisane wnioski z dnia 2 stycznia 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie II SA/0l 160/08. W ich uzasadnieniu podnieśli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Zgodnie z zawartymi w nich oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci. Do ich majątku należy 1/2 domu oraz nieruchomości rolne. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularzy wniosku skarżący wskazali, iż rodzina utrzymuje się z zysku z gospodarstwa rolnego, który w 2008r. wyniósł [...] zł miesięcznie. Wpływy z produkcji rolnej w 2008r. wyniosły [...] zł, wydatki - [...] zł (stałe opłaty, podatek, koszty paliwa i środków produkcji), natomiast zysk - [...] zł. W skład inwentarza żywego wchodzą: 15 sztuk bydła, 4 konie, 1 świnia i 3 prosiaki. W rubryce nr 10 formularza wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł miesięcznie.
Skarżący przedłożyli także pismo procesowe z dnia 14 stycznia 2009r., w którym złożyli na wezwanie dodatkowe oświadczenia i dokumenty. Z oświadczeń wynikało, iż w 2008r. dochód z produkcji rolnej (ze sprzedaży żywca i mleka, w tym dla sąsiadów) wynosił łącznie [...] zł, a dodatkowo wnioskodawcy otrzymali zwrot akcyzy paliwowej w łącznej kwocie [...] zł.
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2009r., sygn. akt II SA/Ol 160/08 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, gdyż uznał oświadczenia składane przez skarżących w toku postępowania za niewiarygodne. Referendarz wskazał także, iż mimo wezwania, skarżący nie przedłożyli wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenia o ich nieposiadaniu. Podniósł również, że skarżący posiadają majątek, dzięki któremu możliwe jest zdobycie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego i uznał, że samo powoływanie się na skromny tryb życia nie może uzasadniać uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia F. i W. Ł. złożyli sprzeciw. Wnieśli o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem. Uzasadnili, że bez pomocy prawnej nie poradzą sobie w sporządzaniu pism procesowych, a profesjonalny pełnomocnik mógłby ich realnie wspomóc w prowadzeniu sprawy.
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 160/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przyznał F. i W. Ł. prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2007r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Ol 987/07. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy ppsa. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy w postępowaniu głównym (sygn. akt II SA/Ol 987/07) postanowieniem z dnia 4 stycznia 2008r. wnioskodawcom przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu sytuacja skarżących nie uległa od tego czasu poprawie na tyle, aby odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak wynika z oświadczeń skarżących prowadzą oni gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca, a także z tytułu płatności do gruntów rolnych. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie [...] zł miesięcznie. Jak podnoszą skarżący pozyskiwane wpływy są niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. W ten sposób ostatecznie wyliczono dochód osiągnięty w 2008r. na kwotę [...] zł powiększony o [...] zł tytułem zwrotu akcyzy paliwowej. Skarżący ponadto podali, iż w latach 2007-2008 opłacali koszty postępowania cywilnego.
W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżący wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci połowy domu oraz nieruchomości rolnych i prowadzą działalność rolniczą.
W zażaleniu na powyższe postanowienie F. i W. Ł. zarzucili sądowi I instancji nieuwzględnienie wcześniejszych wniosków do WSA o przyznanie pomocy prawnej do skarg,,zawisłych" w WSA od sierpnia 2007 r. w przedmiocie zagospodarowania przestrzennego oraz pozbawienie ich przez Sąd Wojewódzki możliwości wznowienia sprawy przez pełnomocnika w zakresie wniesienia przez niego skargi kasacyjnej. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego zarządzenia na podstawie którego powstała sprawa o sygn. akt II SA/Ol 987/07 i II SA/Ol 988/07 a następnie sprawa II SA/Ol 160/08., uchylenie wyroku WSA z dnia 30 listopada 2007 r. o wznowienie postępowania i oddalenie skargi oraz uogólnienie przyznanej z urzędu pomocy prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo zbadał sytuację majątkową skarżących i zasadnie doszedł do przekonania, że skarżącym należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym.
Biorąc pod uwagę przedstawioną przez F. i W. Ł. sytuację materialną stwierdzić należy, iż wykazali oni, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy wykazywanym miesięcznym dochodzie pięcioosobowej rodziny, który w roku 2008 r. wynosił kwotę ok. [...] zł powiększonym o wypłatę [...] zł tytułem zwrotu akcyzy paliwowej stwierdzić trzeba, że sytuacja materialna skarżących po uwzględnieniu miesięcznych, niezbędnych wydatków nie pozwala na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wskazać należy dalej, że wnioski skarżących dotyczące uchylenia zaskarżonego zarządzenia, na podstawie którego powstała sprawa o sygn. akt II SA/Ol 987/07 i II SA/Ol 988/07 a następnie sprawa II SA/Ol 160/08 oraz uchylenia wyroku WSA z dnia 30 listopada 2007 r. o wznowienie postępowania i oddalenia skargi wykraczają poza zakres rozpoznania sprawy niniejszej. Przedmiotem zażalenia z dnia 17 lutego 1009 r. jest bowiem jedynie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 160/08.
Odnośnie wniosku o objęcie przyznaną pomocą prawną wszystkich wszczętych przez skarżących w WSA w Olsztynie spraw wskazać trzeba, że art. 246 § 1 p.p.s.a. nie przewiduje generalnego rozstrzygania co do przyznania prawa pomocy we wszystkich sprawach sądowych. Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest rozpoznawany indywidualnie w każdej sprawie niezależnie od faktu, że składa go ta sama osoba. Przyznanie prawa pomocy w innej sprawie nie ma wpływu na ocenę wniosków składanych w innym postępowaniu. Skoro zatem skarżący chcą ubiegać się o przyznanie im prawa pomocy również w innych niż przedmiotowa sprawach wszczętych przed WSA w Olsztynie, to do każdej z tych spraw powinni złożyć oddzielny wniosek PPF. Jeżeli natomiast już to uczynili, to w każdej ze spraw zostanie wydane odrębne, niezależne orzeczenie co do przedmiotowej kwestii.
W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.