Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1319/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił wniosek P.R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 4 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. Odpis wspomnianego orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej – adwokat A.Z. – R. w dniu 1 kwietnia 2014 r. W dniu 25 kwietnia 2014 r. skarżąca zwróciła się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
Jednocześnie poinformowała sąd o wypowiedzeniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. pełnomocnictwa udzielonego adwokat A.Z. – R. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r. odmówił jej przyznania prawa pomocy. Następnie P.R. nie zgadzając się z postanowieniem sądu I instancji wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 14 października 2014 r. oddalił zażalenie. Z poczynionych przez sąd ustaleń z urzędu wynika, że odpis wspomnianego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej w trybie art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") w dniu 12 listopada 2014 r. W dniu 5 grudnia 2014 r. P.R. reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego P.S. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 marca 2014 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej wskazał, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej – adwokat A.Z. – R., a termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 30 kwietnia 2014 r. Podkreślił, że pełnomocnictwo udzielone adwokat A.Z. – R. zostało wypowiedziane w dniu 7 kwietnia 2014 r. Z uwagi na przymus adwokacki P.R. w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dniu 21 maja 2014r., a zatem już po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej P.R. otrzymała postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, od którego złożyła sprzeciw. W dniu 12 sierpnia 2014 r. skarżąca otrzymała postanowienie WSA w Łodzi z dnia 22 lipca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, od którego złożyła w terminie zażalenie do NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny podtrzymał orzeczenie WSA o odmowie przyznania prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie zostało pozostawione w aktach ze skutkiem doręczenia. W zaistniałej sytuacji skarżąca rozpoczęła starania o ustanowienie pełnomocnika z wyboru, który podjąłby się wniesienia skargi kasacyjnej. W efekcie tych starań w dniu 1 grudnia 2014 r. udzieliła pełnomocnictwa obecnemu pełnomocnikowi. Z tym też dniem – zdaniem pełnomocnika skarżącej – ustała przyczyna uchybienia terminu. Wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie 7 dni od dnia, w którym pełnomocnik został ustanowiony i, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku ustanowienia po upływie terminu do jej wniesienia pełnomocnika z urzędu, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu jest w pełni uzasadniony z uwagi na całkowity brak zawinienia P.R.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wydając zaskarżone postanowienie przytoczył treść art. 177 § 1, art. 86 § 1 i 3, art. 87 i art. 88 p.p.s.a. Sąd I instancji zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż w dniu 1 kwietnia 2014 r. pełnomocnikowi skarżącej doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem. W zaistniałej sytuacji 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wskazanego wyżej orzeczenia, o którym stanowi przepis art. 177 § 1 p.p.s.a. biegł od dnia 2 kwietnia 2014 r. do dnia 2 maja 2014 r. W tym terminie skarga kasacyjna nie została skutecznie wniesiona. W dniu 5 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się do sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wspomniany wniosek został jednak złożony z uchybieniem siedmiodniowego terminu liczonego od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji nie zgodził się z argumentacją pełnomocnika skarżącej, że przyczyna uchybienia terminu ustała z dniem 1 grudnia 2014 r., w którym P.R. udzieliła mu pełnomocnictwa.
Błędem jest również przywoływanie przez pełnomocnika skarżącej orzeczeń sądów administracyjnych, znanych zresztą sądowi o liczeniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku ustanowienia dla strony skarżącej pełnomocnika z urzędu już po wydaniu wyroku i upływie terminu do jego zaskarżenia, przesłankach przywrócenia terminu oraz ustalania momentu, w którym w takich sytuacjach ustała przyczyna uchybienia terminu. Przywołane orzeczenia, nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a to z tego powodu, że w realiach rozpoznawanej sprawy momentem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień doręczenia skarżącej w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2014 r., co miało miejsce w dniu 12 listopada 2014 r. W tej sytuacji 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia 13 listopada 2014 r. do dnia 19 listopada 2014 r. i upłynął bezskutecznie.
Zatem Sąd I instancji stwierdził, że wniosek pełnomocnika skarżącej z dnia 5 grudnia 2014 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony z upływem terminu, co obligowało Sąd do jego odrzucenia. Nadto Sąd I instancji dodał, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, o którym skarżąca powiadomiła Sąd w dniu 25 kwietnia 2014 r. jak i postępowanie o przyznanie prawa pomocy nie mają wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z pewnością zaś termin ten nie ulega z tych powodów przedłużeniu. Termin do wniesienia skargi jest ściśle określony przepisem ustawy, nie jest to bowiem termin elastyczny, z którego strona może skorzystać w dowolnym, dogodnym dla siebie momencie, gdy jednak uzna, że skorzysta z pomocy pełnomocnika z wyrobu, który sporządzi i wniesie w jej imieniu skargę kasacyjną. Z tych powodów Sąd I instancji na podstawie art. 88 § 1 p.p.s.a. odrzucił wniosek.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła P.R. reprezentowana przez radcę prawnego. Postanowienie zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania tj.:
- - art. 86 i art. 87 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez niesłuszne uznanie, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od daty doręczenia (pozostawienia w aktach ze skutkiem doręczenia) skarżącej decyzji o odmowie przyznania prawa pomocy, a nie od dnia ustania przeszkody do wniesienia skargi kasacyjnej poprzez ustanowionego pełnomocnika z wyboru po odmowie przez sąd przyznania prawa pomocy prawnej z urzędu.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oraz przyznanie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania w sądzie I i II instancji.
W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumentację podnoszoną we wniosku o przywrócenie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw.
Termin wniesienia skargi kasacyjnej reguluje art. 177 § 1 p.p.s.a, który mówi, że skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jest to termin ustawowy, który nie może być przez sąd przedłużany ani skracany. Strona może jednak zwrócić się do Sądu, zgodnie z art. 87 p.p.s.a, z wnioskiem o przywrócenie terminu, dokonując jednocześnie czynności, której nie dokonała w terminie, tutaj: złożenia skargi kasacyjnej.
W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że termin do złożenia skargi kasacyjnej upływał w dniu 2 maja 2014 r., bowiem wyrok Sądu I instancji został pełnomocnikowi skarżącej w osobie adwokat A.Z. – R. w dniu 1 kwietnia 2014 r. Pełnomocnictwo to zostało wypowiedziane z dniem 7 kwietnia 2014 r. We wskazanym wyżej terminie skarga kasacyjna nie została złożona. Natomiast w dniu 5 grudnia 2014 r. nowy pełnomocnik skarżącej zwrócił się do Sądu I instancji z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że nie można zgodzić się z argumentacją pełnomocnika skarżącej, że przyczyna uchybienia terminu ustała z dniem 1 grudnia 2014 r., w którym skarżąca udzieliła mu pełnomocnictwa. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, nie ma wpływu na bieg tego terminu. W szczególności nie powoduje jego przerwania, zawieszenia ani przedłużenia. Samo ustanowienie pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest równoznaczne z przywróceniem terminu do jej wniesienia (por. orz. SN z dnia 24 września 1998 r., CZ 115/98, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odpowiada prawu. Sąd I instancji w prawidłowy sposób ocenił, że momentem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, jest dzień doręczenia skarżącej w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1075/14, które miało miejsce w dniu 12 listopada 2014 r. Zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej biegł od dnia 13 listopada 2014 r. i upływał z dniem 19 listopada 2014 r.
Wbrew twierdzeniu zawartemu w zażaleniu interpretacja przepisów dotyczących przywrócenia terminu dokonana przez Sąd I instancji nie różnicuje położenia procesowego osób korzystających z pomocy pełnomocników z wyboru i urzędu. Bowiem jest ona zgodna z wykładnią tych przepisów dokonaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86 oraz Dz. U. z 2013 r. poz. 1004). Trybunał stwierdził, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazany w art. 177 § 1 p.p.s.a., biegnie dla każdej ze stron (strony reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru i pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy) od dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Zatem dla każdej ze stron wyznaczone 30 dni to czas na ustanowienie pełnomocnika, a następnie sporządzenie przez niego skargi kasacyjnej i jej wniesienie do właściwego sądu. W przypadku każdej ze stron należy oczekiwać dbałości o swoje interesy. Przy czym w przypadku strony korzystającej z pełnomocnika z wyboru, to od jej decyzji i podejmowanych przez nią działań zależy, w którym momencie udzieli pełnomocnictwa (zakładając, iż wcześniej nie wyznaczyła jeszcze pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu sądowoadministracyjnym) i ile dni upłynie między datą doręczenia jej odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, a datą wyznaczenia pełnomocnika.
Tym samym strona ma wpływ na to, ile dni pozostanie pełnomocnikowi na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W przypadku strony ubiegającej się o prawo pomocy, od jej decyzji i podejmowanych przez nią działań zależy, kiedy wystąpi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, nie ma natomiast wpływu na moment ustanowienia mającego ją reprezentować pełnomocnika. Czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje więc uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. I właśnie ta okoliczność różnicuje sytuację owych dwóch rodzajów podmiotów. Cechą istotną z punktu widzenia prawa do wniesienia skargi kasacyjnej i związanego z nim tzw. przymusu adwokackiego jest bycie reprezentowanym przez pełnomocnika; różny jest tu sposób, w jaki cechę tę się nabywa, a nie różny bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez strony należące do klasy reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru i reprezentowanej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach pomocy.
Natomiast co do przepisów dotyczących przywrócenia terminu, Trybunał zauważył, że one także nie różnicują sytuacji procesowej obu wymienionych rodzajów stron. Zatem także na tej płaszczyźnie podział nie przebiega według kryterium bycia reprezentowanym przez pełnomocnika określonego rodzaju. Zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Analiza treści kwestionowanych przepisów nie pozwala sformułować wniosku, że naruszają one równość stron postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie realizacji prawa do wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na status materialny tych stron.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.