Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1570/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego - odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania M. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, podając, że prowadzone jest w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne.
Dalej Sąd podał, że w nadesłanym formularzu PPF skarżący wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności, jego dochody to środki na utrzymanie rodziny i mieszkania. Oświadczył, że posiada także niezbędny sprzęt do działalności usługowej i środki transportu, ponadto jest właścicielem dwóch lokali o pow. 242 m2 i 61 m2.
W piśmie z dnia 28 października 2015 r. wezwano wnioskodawcę do nadesłania w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania:
- a) oświadczenia precyzującego informacje o osobach prowadzących ze skarżącym gospodarstwo domowe;
- b) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej;
- c) oświadczenia w sprawie dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym;
- d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich 6 miesięcy;
- e) odpisów zeznań podatkowych;
- f) zaświadczenia wskazującego powierzchnię należącej do skarżącego nieruchomości rolnej;
- g) oświadczenia wskazującego, czy wskazane w rubryce nr 7.1 formularza wniosku inne nieruchomości, tj. lokale o powierzchni 242 m2 i 61 m2, przynoszą skarżącemu dochód;
- h) oświadczenia w sprawie majątku ruchomego należącego do skarżącego;
- i) kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym.
Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu 2 listopada 2015 r., jednak pozostało bez odpowiedzi.
W ocenie Sądu nieprzedłożenie dokumentów stanowiących odpowiedź na powyższe wezwanie nie pozwala na rzeczywistą ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Nadesłana przez skarżącego kopia tytułu egzekucyjnego i zawiadomienia o zajęciu środka transportu, wobec braku pozostałych dokumentów, o które skarżący został wezwany, nie powala na pozytywne rozpoznanie wniosku. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która pozwalałaby na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
M. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie skarżącego wykazał on w oświadczeniu swoją trudną sytuację. Pomimo tego Sąd nie podzielił jego argumentów i wezwał go do udokumentowania swojej trudnej sytuacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przepis art. art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: p.p.s.a., określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. I tak, w zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Równocześnie, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dodatkowo, jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uznając informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. Pismem z dnia 28 października 2015 r. wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji i poparcia ich stosownymi dokumentami źródłowymi. W zakreślonym terminie, ani też później, skarżący nie nadesłał informacji i dokumentów, o które był wzywany.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 października 2015 r., złożonego na urzędowym formularzu PPF, nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego. W treści powyższego wniosku skarżący m.in. nie podał dokładnych danych (imię, nazwisko, data urodzenia, stopień pokrewieństwa) osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwem domowym, nie wskazał źródeł i wysokości otrzymywanego dochodu, nie dokumentował uzyskanego dochodu odpisami z zeznań podatkowych z ubiegłych lat, nie określił sposobu użytkowania należących do niego nieruchomości i ew. dochodów, jakie przynoszą, nie wskazał jakie konkretnie pojazdy mechaniczne i maszyny posiada, nie wskazał konkretnej kwoty ponoszonych stałych wydatków w gospodarstwie domowym i nie udokumentował ich, nie nadesłał wyciągów z posiadanych rachunków bankowych.
Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący nie przedłożył dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby fizycznej. Oświadczenia i dokumenty żądane przez Sąd wykazywałyby zaś jednoznacznie na rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze oraz stan rodzinny skarżącego, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie pozwoliło uznać ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy za wiarygodne.
Na koniec Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 165 p.p.s.a., które jednak nie miało wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia i z tego względu nie mogło stanowić podstawy jego uchylenia.
Uwadze Sądu pierwszej instancji uszło, że rozpoznawany wniosek skarżącego z dnia 12 października 2015 r. nie był jego pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1570/14. Pierwszy wniosek M. K. z dnia 22 października 2014 r. o przyznanie prawa pomocy został prawomocnie rozpoznany postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 236/15, którym to oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1570/14, o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje ugruntowany pogląd, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne - w trybie art. 165 p.p.s.a. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12; z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 336/14; z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie niezastosowanie przez Sąd pierwszej instancji trybu określonego w art. 165 p.p.s.a. nie miało jednak wpływu na treść zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji dwukrotnie - zarówno przy rozpoznawaniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i kolejnego - skorzystał z dyspozycji normy wynikającej z art. 255 p.p.s.a. Za każdym jednak razem skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwania Sądu. Nienadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów uniemożliwiło Sądowi dokonanie prawidłowej oceny możliwości płatniczych i sytuacji materialnej skarżącego, także w kontekście przesłanki "zmiany okoliczności sprawy", co w efekcie uzasadniało odmowę uwzględnienia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.