Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1164/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...] znak: [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku do stanu poprzedniego.
Sąd mając na uwadze przesłanki przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", a także konieczność wykazania przez wnioskującego na wezwanie Sądu z art. 255 P.p.s.a. dodatkowych informacji koniecznych dla wyjaśnienia wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji osobistej majątkowej i rodzinnej, stwierdził, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podstawą takiego stanowiska Sądu było to, że wnioskodawca nie wykonał wezwania referendarza o dodatkowe informacje w zakresie swojego stanu majątkowego. W odpowiedzi na to wezwanie podał, iż opłata za wodę i ścieki jest stała i wynosi 50 zł miesięcznie. Do pisma z dnia [...] listopada 2015 roku skarżący załączył kopie: potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego w kwocie 353,65 zł za listopad 2015 roku, faktury za energię elektryczną z dnia [...] października 2015 roku stanowiącej rozliczenie do prognozy z pięciu uprzednio wystawionych faktur z dnia [...] kwietnia 2015 roku (zużycie prądu w okresie od kwietnia do października 2015 r. na łączną kwotę 399,64 zł), pierwszej strony faktury za gaz z dnia [...] marca 2015 roku, pierwszej strony deklaracji PIT-28/A za 2010 rok, pierwszej strony zeznania podatkowego PIT-28 za 2011 rok.
Wbrew wezwaniu zainteresowany nie przedstawił kopii umowy najmu mieszkania, wykazu wszystkich posiadanych rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, swojego zeznania podatkowego za 2014 rok, nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie ani nie określił wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, telefon, ubezpieczenie itp. W tych okolicznościach Sąd nie był w stanie ustalić jakie faktycznie wnioskujący osiąga dochody poza emeryturą, w szczególności z tytułu najmu nieruchomości (zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia dotyczącego posiadania udziału w nieruchomości położonej przy ul. W. [...] o powierzchni około 150 m2- skarżący nie określił, czy jest to nieruchomość gruntowa czy lokalowa, jeżeli tak to jakiego rodzaju jest to lokal - mieszkalny czy usługowy, jakiej wielkości udział posiada skarżący, jaka jest wartość udziału).
Pierwsza strona deklaracji podatkowej PIT 28 sprzed 5 lat w żaden sposób nie wyjaśnia jaki jest przychód skarżącego obecnie. Również wydatki skarżącego nie zostały określone w sposób pozwalający na ich rzetelną ocenę. Przedłożony fragment faktury za gaz jest nieczytelny, jedynie koszt prądu w mieszkaniu przy ul. W. [...] (ok. 70 zł miesięcznie) został udokumentowany rozliczeniem półrocznym. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że brak było podstaw do dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego skarżącego w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponieważ to na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia tych przesłanek, wniosek złożony w niniejszej sprawie należało oddalić.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. K. domagając się zwolnienia go z kosztów sądowych w całości.
Wskazał, że całość jego dochodów określają załączone wcześniej PIT-y oraz załączone do zażalenia PIT - 28 za 2014 r., za rok 2015 i PIT - 40 A za rok 2015 - roczne obliczenie podatku przez organ rentowy. Zaznaczył, że z dokumentów tych wynika, że jego dochody są niewielkie nieprzekraczają najniższej emerytury od 1 marca 2015 r. wynoszącej 880,45 zł (10.565,40 zł na rok). Natomiast jego dochód to 4467,18 zł wypłacane przez organ rentowy oraz 5400 zł z tytułu najmu lokalu, co w sumie daje kwotę brutto 9867,18 zł. Zatem jego dochód jest niższy od najniższej emerytury i jako minimum potrzebne do utrzymania określone przez ustawodawcę nie podlega ona ocenie. Stwierdził, że zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem P. K., który mieszka w K. przy ul. J. [...] z matką. Nie posiada innych rachunków. Oświadczył, że na nieruchomości W. [...] są tylko lokale mieszkalne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie niezasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. K. K. spełnia bowiem warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że jedynym dochodem samodzielnie prowadzonego gospodarstwa domowego jest emerytura w wysokości 353,65 zł na miesiąc oraz dochód z podnajmu mieszkania, który w oscyluje w granicach 6000 zł rocznie. Wykazał także, że ponosi opłaty za prąd około 70 zł na miesiąc, za gaz 20 zł na miesiąc. Co prawda nie przedstawił jakie wydatki ponosi na leczenie, wskazując na swój wiek (68 lat) i zły stan zdrowia ale można przyjąć, że roczny dochód jakim dysponuje 4236 zł emerytura oraz 6000 zł najem, co w stosunku rocznym daje dochód miesięczny 853 zł nie jest kwotą, która nie pozwala uznać go za osobę biedną.
Słusznie uznał Sąd I instancji, że z przedłożonych dokumentów wprost nie wynikało w jakiej sytuacji majątkowej skarżący znajdował się w chwili składania wniosku (2015 r.) i jak odczytać należało informację o posiadanym udziale w nieruchomości przy ul. W. [...]. Wątpliwości te jednak jednoznacznie wyjaśnił skarżący uzupełniając dokumentację potwierdzającą jego dochody w 2014 r. i 2015 r. na etapie składania zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując zażalenie dokonuje oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia. O ile w świetle niewystarczających danych, którymi dysponował Sąd I instancji by dokonać właściwej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego zaskarżone postanowienie było prawidłowe, to obecnie kiedy skarżący przedłożył właściwe dokumenty, określające jego aktualną sytuację majątkową, przyjąć należy, że odmowa przyznania prawa pomocy skarżącemu jest nieuzasadniona. Oczywiście NSA ocenia prawidłowość rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia na podstawie akt sprawy, które miał do dyspozycji Sąd I instancji. Co do zasady uzupełnienie dokumentów na etapie zażalenia nie ma wpływu na prawidłowość wydanego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia. Kierując się jednak zasadą ekonomii procesowej NSA stwierdził, że dysponując dokumentacją i oświadczeniami, które wyjaśniają w pełni sytuację majątkową skarżącego właściwym będzie uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie merytoryczne co do istoty sprawy na zasadzie art. 188 P.p.s.a. Oddalenie zażalenia i jednoczesne pouczenie, że skarżący może ponownie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy właściwie go uzasadniając i dokumentując swoją sytuację majątkową w ocenie NSA byłoby niecelowe.
Przedstawiona powyżej sytuacja majątkowa skarżącego, stosunkowo niskie dochody (w granicach najniższej emerytury), ponoszone wydatki (trzeba uwzględnić, że ponosi poza wykazanymi także inne wydatki na swoje codzienne utrzymanie), podeszły wiek, samotne prowadzenie gospodarstwa domowego przez skarżącego uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych. Okoliczności niniejszej sprawy oraz konstytucyjne prawo do sądu przemawia za zagwarantowaniem skarżącemu możliwości skorzystania z drogi sądowej i dochodzenia swych praw.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.