Uzasadnienie
Skarżący M. M. wnioskiem z dnia 15 września 2011 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Opisując stan rodzinny oświadczył, że osobami pozostającymi z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są J. M. i jego syn M. M. oraz córka A. M. (drugi człon nazwiska nieczytelny) i zięć Maciej D. (nazwisko nieczytelne). Opisując majątek skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 168 m², nieruchomość rolną oraz samochód o wartości około 20.000,00 /słownie: dwadzieścia tysięcy/ złotych. Ujawnił, że jego miesięczny dochód brutto wynosi 1.200,00 /słownie: tysiąc dwieście/ złotych, a dochód brutto J. M. wynosi 500,00 /słownie: pięćset/ złotych. Wskazał, że w roku 2010 r. ich wspólny dochód wynosił 17.079,87 /słownie: siedemnaście tysięcy siedemdziesiąt dziewięć 87/100/ złotych i przedstawił jako dowód złożony do Urzędu Skarbowego PIT - 36. W odpowiedzi na wydane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zarządzenia wzywające do uzupełnienia wniosku, skarżący przesłał m.in. wyciąg ze swojego konta, rachunki za telefony oraz rachunek za wodę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w oparciu o przedstawione przez skarżącego zestawienie jego dochodów i wydatków uznał, że skarżący nie znajduje się w sytuacji, w której nie byłby w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 243 §1, art. 244 §1, art. 245 §1 i 3, art. 246 §1 pkt 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sadowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący M. M., zaskarżając je w całości. W głównych motywach uzasadnienia zażalenia wywodził, że ubóstwo można kwalifikować nie tylko w kategoriach osób bezrobotnych, które pozostają na zasiłku dla bezrobotnych i pracują nie wykazując swoich zarobków, ale należy spojrzeć również na osoby, które pomimo starań nie mogą pozwolić sobie na bycie osobą bezrobotną, a zarobione pieniądze muszą skrupulatnie liczyć aby nie popaść w stan zadłużenia.
Na tych podstawach skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270) "§1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) (...);
2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. (...)". Redakcja wskazanego przepisu czyni w pełni zasadną wykładnię, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rolą sądu administracyjnego jest bezstronna i niezależna ocena przedstawionej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodów wnioskodawcy. Takiej oceny dokonał sąd I instancji.
Sąd I instancji prawidłowo ustalił i ocenił stan rodzinny, majątek i dochody skarżącego oraz inne dane, które miały znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zasadnie przyjął, że dochód miesięczny brutto, jaki jest osiągany we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego, tj. 1.700,00 /słownie: jeden tysiąc siedemset/ złotych, nie wskazuje na sytuację skarżącego, która narażała by go lub jego rodzinę na uszczerbek. Za takim stanowiskiem sądu przemawia również fakt, że skarżący posiada samochód, nieruchomości i nie jest zadłużony. To oznacza, że jakkolwiek tak jak podnosi skarżący w zażaleniu – z dużym wysiłkiem – ale jednak jest on w stanie prowadzić gospodarstwo domowe i zachowuje płynność finansową.
Przyznanie prawa pomocy nie może być utożsamiane z nagrodą za należyte gospodarowanie swoim majątkiem. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, która jest realizacją zasady pomocniczości Państwa we wszystkich tych sytuacjach, w których jednostka nie jest w stanie sobie poradzić ze swoimi sprawami. W sytuacjach odmiennych Państwo nawet nie powinno ingerować w sprawy jednostki.
Dodatkowym faktem, który nie przekonuje sądu do zasadności rozpoznawanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jest podawanie przez niego we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, złożonych w 5-dniowych odstępach czasu, odmiennych oświadczeń co do stanu rodzinnego.
W tym stanie rzeczy, skoro zażalenie nie zostało oparte na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak sentencji postanowienia.