Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 110/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wymierzenie grzywny Dolnośląskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu za niewykonanie wyroku z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II SA/Wr 485/04, odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 29-33). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa wnioskodawców nie uzasadnia przyjęcia, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata.
Ponadto podniósł że łączny miesięczny dochód skarżących wynosi 2 215,80 zł, są oni współwłaścicielami nieruchomości o pow. 2500 m² położonej w N. i korzystają z kredytu w wysokości 20 000 zł zaciągniętego przez ich syna na potrzeby procesów sądowych. Wskazano również, że skarżący wezwani do złożenia dodatkowych wyjaśnień i złożenia dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę ich sytuacji materialnej nie wykonali powyższego. Zatem same oświadczenia stron nie są wystarczające do przyjęcia, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. II OZ 649/09, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, stwierdzając iż Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację majątkową i możliwości płatnicze skarżących, bowiem przedstawione przez nich dowodowy nie wystarczają aby stwierdzić, że wypełnione zostały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Wskazał również iż skarżący nie wykonali w sposób prawidłowy wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem nie przedstawili żadnych dowodów dokumentujących ich wydatki.
W dniu 20 lipca 2010 r. skarżący ponownie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując że miesięcznych dochód ich gospodarstwa domowego wynosi 2 453 zł oraz iż są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] położonej w N. o pow. 2 500 m².
Postanowieniem z dnia 30 lipca 2010 r. referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw, jednocześnie domagając się ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, iż wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawcy zaniechali sprecyzowania i udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. Skarżący nie wykazali także wskazanego we wniosku faktu obciążenia posiadanego przez nich mieszkania hipoteką. A to właśnie na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Wypada nadto podkreślić, że wobec istniejącego w obrocie prawnym prawomocnego orzeczenia tutejszego Sądu z dnia 29 maja 2009 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy, potwierdzonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2009 r. (sygn. akt II OZ 649/09), rozpoznając niniejszy wniosek Sąd winien był rozważyć zarówno, czy w sprawie doszło do zmiany okoliczności sprawy - np. zmiany sytuacji materialnej wnioskodawców, jak i wziąć pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść na danym etapie postępowania i w tym kontekście rozstrzygnąć kwestię możliwości ponoszenia przez nich kosztów sądowych.
Zaniechanie jednakże ze strony skarżącej ustosunkowania się do wezwania z dnia 26 listopada 2010 r. oznaczało w istocie, że Sąd zmuszony było do rozważenia zasadności przyznania wnioskowanego prawa pomocy dysponując jedynie dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżących nie pozwala przyjąć, że nie są oni w stanie uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych, albowiem skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają stały miesięczny dochód w wysokości 2 453 zł, nie mają nikogo na utrzymaniu oraz są współwłaścicielami nieruchomości o łącznej powierzchni 2 500 m². Powyższe oznacza, zdaniem Sądu, że wnioskodawcy są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania.
Pismem z dnia 13 lutego 2011 r. D. W. i M. W. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2011 r. wnosząc o jego uchylenie. Uzasadnienie złożonego zażalenia w istocie sprowadzało się do przytoczenia argumentacji na poparcie wniesionej skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jako nie oparte na usprawiedliwionych podstawach nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd jest związany wnioskiem strony o przyznanie prawa pomocy i ma obowiązek rozpoznać wniosek w takim zakresie, jak wynika to z wniosku. W niniejszej sprawie skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i w takich granicach wniosek ten był przez Sąd I instancji rozpoznany.
Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie tych kosztów, spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.
W związku z powyższym, wbrew twierdzeniom skarżących, stwierdzić należy, że uprawnienie do skorzystania z prawa pomocy przysługuje osobom, które z uwagi na swoją trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest jedynym kryterium branym pod uwagę przy ocenie, czy stronie można przyznać prawo pomocy.
Z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, iż ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie tych kosztów, spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Rację ma Sąd I instancji twierdząc, że skarżący nie wykazali że nie są w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie wskazał, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwala w pełni ocenić sytuacji finansowej skarżących, co czyni przyznanie prawa pomocy niemożliwym. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że Sąd wezwał wnioskodawców do uzupełnienia danych dotyczących ich sytuacji materialnej, m. in. w postaci sprecyzowania i udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu (opłaty za gaz, energię eklektyczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw itd.), wyjaśnienia czy skarżący korzystają z pomocy osób trzecich, pobierają zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne, dodatki kombatanckie, złożenia kserokopii zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości dochodu wnioskodawców i innych osób prowadzących z nimi gospodarstwo domowe, jednakże bezskutecznie.
Brak wskazania powyższych okoliczności uniemożliwił Sądowi ocenę sytuacji majątkowej skarżących i stwierdzenie, że poniesienie przez nich kosztów sądowych wiązałoby się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, co wyłącza przyznanie im tego prawa we wnioskowanym zakresie. Prawidłowo Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący osiągają stałe miesięczne dochody w wysokości 2 453 zł i nie mają nikogo na utrzymaniu. Zatem nie wykazanie wysokości wydatków, które zobowiązani są ponieść na utrzymanie siebie i domu skutkuje przyjęciem, iż skarżący nie wykazali przesłanek do przyznania im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.