Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę E. N. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2007 r., w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. We wniesionej od tego wyroku skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej radca prawny T. W. zawarł wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sadowych tj. z opłaty od skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd dokonana przez Sąd analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia, tak w całości jak i w części, gdyż skarżąca w żaden sposób nie wykazała spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowego prawa pomocy tj. braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania konieczne go dla siebie i rodziny. Zarówno okoliczności powołane przez skarżącą w sprzeciwie i we wniosku PPF nie przemawiają za jego zasadnością. E. i R. N. wraz dwójką dzieci utrzymują się z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej z dochodem określanym na 4000 złotych brutto. Prowadzą oni wspólnie gospodarstwo domowe. Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 3 ha, 2 domki letniskowe wraz z działką o pow. 0,5 ha, a także samochód marki Citroen Xsara Picasso (rok produkcji 2005).
Ponadto posiadają oni oszczędności w kwocie 10000 zł. Zdaniem Sądu posiadanie stałych i stosunkowo wysokich dochodów oraz wykazanych nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów sądowych nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. O pełnym zaspokojeniu potrzeb materialno - bytowych skarżącej i jej rodziny przekonuje także posiadanie przez nią oszczędności pieniężne. Świadczy to o tym, że ponoszone przez nią koszty utrzymania są mniejsze od osiąganych dochodów, co z kolei umożliwi też wygospodarowanie środków finansowych na związane z wniesioną skargą kasacyjną koszty postępowania. Twierdzenie skarżącej, iż ponosi znacznie większe nakłady finansowe na potrzeby życiowe z uwagi na jej miejsce zamieszkania jest nieuzasadnione.
Posiadane przez nią dochody i majątek świadczy o tym, że miejsce zamieszkania nie przeszkadza jej utrzymać w pełni rodzinę, a także posiadane przez nią nieruchomości bez zaciągania długów. Ponoszone zaś przez skarżącą znaczne koszty związane z prowadzoną przez nią działalnością nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania jej prawa pomocy, skoro mimo istniejącego kryzysu dalej jest w stanie prowadzić tę działalność. Dokonując oceny przedstawionej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżących Sąd uznał, że E. N. będzie w stanie pokryć wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 250 złotych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Na powyższe postanowienie E. N. wniosła zażalenie, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą po stronie skarżącej przesłanki uzasadniające przyznania jej prawa pomocy. Zdaniem skarżącej Sąd nie wziął pod uwagę, że skarżąca ponosi znaczne koszty utrzymania całej infrastruktury związanej z działalnością a także z prowadzonym gospodarstwem domowym. Kwestia utrzymania obejmuje 4 osobową rodzinę - zamieszkałą w Bieszczadach w znacznych odległościach od większych miejscowości. W obecnym czasie koszta te znacznie przekraczają uzyskiwane dochody.
Natomiast zgromadzone dochody wobec wskazanej sytuacji ulegają znacznemu zmniejszeniu - stanowiąc jedynie minimalne zabezpieczenie rodziny przed coraz gorszą sytuacją materialną. Skarżąca jest jedyną żywicielką rodziny a prowadzona działalność - pomimo obecnego zastoju na rynku turystycznym - stanowi jedyną przyszła możliwość zarobkowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Skarżąca z całą pewnością nie należy bowiem do osób ubogich, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach sądowych, które w sprawie niniejszej sprowadzają się do uiszczenia wpis sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Skarżąca wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą z której otrzymuje dochód w wysokości określonej przez nią na 4000 zł brutto, ponadto posiada oszczędności w kwocie 10.000 zł. Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym, który w przypadku skarżącej jest znaczny. Posiadane przez skarżącą składniki majątkowe obejmują bowiem dom o pow. 200 m2, nieruchomość rolną o pow. 3 ha, 2 domki letniskowe wraz z działką o pow. 0,5 ha, a także samochód marki Citroen Xsara Picasso (rok produkcji 2005).
Powyższe prowadzi do wniosku, że zasadne jest stanowisko Sądu i instancji, że skarżąca jest w stanie pokryć wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Odnosząc się do argumentacji przywołanej w uzasadnieniu zażalenia należy stwierdzić, że jest ona mało przekonującą, skoro skarżąca pomimo podnoszonych przez nią trudności w utrzymaniu infrastruktury związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz utrzymaniem rodziny była w stanie zgromadzić oszczędności w kwocie 10.000 zł, a których wysokość wielokrotnie przewyższa kwotę wpisu od skargi kasacyjnej (250 zł).
Odnosząc się zaś do argumentu skarżącej pogarszania się jej sytuacji materialnej należy wskazać, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy kieruje się aktualnym stanem materialnym wnioskodawcy a nie jego przewidywaniami dotyczącymi ewentualnego pogorszenia się jego sytuacji w przyszłości.
W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. odmówił E. N. przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.