Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 327/13, odmówił A. F. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r., Nr [...], w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli więc oświadczenie jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń uzupełniających to oświadczenie.
W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy skarżący oświadczył jedynie, że ponosi różne wydatki, ustalenie rzeczywistej ich wielkości oraz rzeczywistego stanu majątkowego nie jest możliwe. Dodatkowo Sąd wziął pod uwagę rozbieżności w zakresie deklarowanego stanu majątkowego, wynikającego z wcześniej składanych wniosków (w sprawie II SA/Bk 1126/13). Na marginesie Sąd zauważył, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Ponadto Sąd wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013 r. w niniejszej sprawie przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku A. F. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. F..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje, że na skierowane przez Sąd wezwanie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, a analiza stanu majątkowego przedstawiona w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zestawieniu ze znanymi z urzędu Sądowi informacjami o stanie majątkowym, złożonymi przez skarżącego w innej sprawie, poddały w wątpliwość oświadczenie co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. Z tego względu Sąd prawidłowo zarządzeniem z dnia 5 marca 2014 r. zobowiązał A. F., na podstawie art. 255 p.p.s.a., do jednoznacznego określenia stanu majątkowego, a ponadto wskazania i udokumentowania miesięcznych wydatków rodziny, w tym kosztów ponoszonych na leczenie, w terminie 7 dni. Skarżący nie uczynił jednak zadość temu wezwaniu.
Zasadnie zatem Sąd I instancji w sytuacji, gdy skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej uznał, że wniosek nie może być uwzględniony. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawidłowo ocenił przedstawioną sytuację finansową skarżącego jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. Ponadto Sąd ten prawidłowo ocenił, że przedmiotowy wniosek w części dotyczącej zwolnienia od kosztów nie podlega uwzględnieniu z tej przyczyny, że prawomocnym postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013 r. w niniejszej sprawie przyznano już skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art.197 p.p.s.a.