Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 661/20 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [..] nr [..] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia przywołał przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające skutki wniesienia skargi dla wykonalności decyzji oraz przesłanki orzeczenia o wstrzymaniu wykonania decyzji. Następnie odwołał się do postanowień sądów administracyjnych dotyczących zastosowania ochrony tymczasowej.
Odnosząc się do realiów rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził, że w przypadku będącego przedmiotem nakazanej rozbiórki tzw. domku holenderskiego nie zaistnieje konieczność jego rozebrania, a jedynie jego usunięcia – przewiezienia z działki. Sąd zauważył, że z akt organu pierwszej instancji wynika, iż obiekt ten znajduje się na kołach, a bloczki betonowe jedynie zabezpieczają go przez pochyleniem się. Tym samym zdaniem Sądu, wywiezienie z działki spornego domku nie wymaga konieczności jego rozbiórki, a zatem nie spowoduje trudnych do odwrócenia skutków, gdyż w razie pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, będzie on mógł ponownie posadowić go na działce.
Ponadto Sąd wywiódł, że skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, jednak referendarz sądowy uznał, że posiadane środki finansowe nie uzasadniają przyznania takiego zwolnienia. Jak następnie stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, "również sąd uznaje, że osiągane miesięczne dochody nie pozwalając przyjąć, że rzeczywiście wykonanie powyższych czynności przekracza możliwości finansowe skarżącego w takim stopniu, że wiązałoby się z wyrządzeniem jej znacznej szkody materialnej". Tym samym, jak Sąd skonstatował, nie zaszła konieczność udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej.
J. K. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 661/19, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że przyczepa typu holenderskiego posiadająca koła i ustawiona na bloczkach betonowych może być przeniesiona, jednak wiąże się do z koniecznością poniesienia znacznych kosztów i nakładów. Zauważył, że ze względu na konstrukcję obiektu transport będzie wymagać użycia dźwigu. Nadmienił, że nie zagwarantuje to zachowania konstrukcji. Podkreślił, że ewentualne przywrócenie domku do stanu pierwotnego również będzie wiązać się ze znacznymi kosztami.
Następnie J. K. zakwestionował stanowisko Sądu, zgodnie z którym, skoro odmówiono mu przyznania prawa pomocy, to sytuacja finansowa pozwala mu na poniesienie zarówno kosztów postępowania, jak i kosztów rozbiórki. Skonstatował, że koszty związane z rozbiórką i przemieszczeniem obiektu znacznie przekraczają jego możliwości finansowe.
Skarżący wniósł o "zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W świetle natomiast art. 61 § 3 P.p.s.a, po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.
J. K. podniósł w uzasadnieniu zawartego w skardze wniosku, że wykonanie zaskarżonej decyzji wymaga zorganizowania: po pierwsze miejsca dla przedmiotowego domku holenderskiego, a po drugie jego transportu przy pomocy lawety. Skarżący stwierdził, że wiąże się to z koniecznością zgromadzenia znacznych środków materialnych, którymi nie dysponuje i których – przy uwzględnieniu sytuacji materialnej w jakiej się znajduje - nie jest w stanie zgromadzić w tak krótkim czasie.
Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do tej argumentacji, odwołał się do postanowienia referendarza sądowego, który odmawiając J. K. przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi (500 zł) ustalił, że posiadane przez stronę środki finansowe nie uzasadniają przyznania wnioskowanego zwolnienia. Dalej zaś Sąd, nie dokonując jakiejkolwiek analizy możliwości płatniczych skarżącego - pomimo zawartego we wniosku twierdzenia, że nie jest on w stanie wygospodarować środków niezbędnych do zadośćuczynienia obowiązkowi nałożonemu zaskarżoną decyzją - skonstatował, iż osiągane dochody nie pozwalają przyjąć, że wykonanie decyzji spowoduje po stronie J. K. znaczną szkodę materialną.
Wziąwszy powyższe pod uwagę, trzeba stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie rozważył należycie, czy wykonanie decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [..] wywoła po stronie J. K. konsekwencje, które zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. stanowią podstawę orzeczenia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Nie jest uprawniona ocena Sądu sprowadzająca się w istocie do konstatacji, że skoro możliwości finansowe skarżącego nie dały podstawy do zwolnienia go od wpisu od skargi, to nie można przyjąć, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje znaczną szkodę materialną. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Nie ma wątpliwości, że koszty zorganizowania miejsca, w które domek holenderski ma być przeniesiony oraz koszty transportu ponadgabarytowego znacznie przekraczają wysokość tak wpisu od skargi, jak i innych opłat sądowych, które wynoszą w tej sprawie od 100 do 250 zł. Jak tymczasem wynika z niezakwestionowanych przez Sąd pierwszej instancji danych o dochodach i wydatkach dwuosobowego gospodarstwa domowego, w którym skarżący pozostaje z dziewięćdziesięcioczteroletnią matką, po poniesieniu kosztów koniecznego utrzymania do dyspozycji strony pozostaje około 300 zł miesięcznie.
Co więcej, dużą cześć tych wydatków, stanowią koszty leczenia, których wielkość może w sposób niemożliwy do przewidzenia wzrastać, zwłaszcza w przypadku osoby w podeszłym wieku, jak matka skarżącego, nad którą sprawuje on stałą opiekę. Tymczasem szkoda, o której mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., to nie tylko szkoda materialna, do której odniósł się Sąd pierwszej instancji, ale także szkoda niemajątkowa. W sytuacji natomiast, gdy po zabezpieczeniu środków na konieczne utrzymanie do dyspozycji skarżącego i jego matki pozostaje około 300 zł miesięcznie, należy stwierdzić, że wykonanie zaskarżonej decyzji – równoznaczne z koniecznością pokrycia kosztów zorganizowania miejsca, w które przedmiotowy domek holenderski ma być przeniesiony oraz jego transportu – przekracza aktualne możliwości finansowe J. K..
W konsekwencji zajdzie konieczność wygospodarowania na ten cel środków, które strona przeznacza na konieczne utrzymanie. W tej sytuacji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, poprzez pozbawienie skarżącego środków na niezbędne utrzymanie, w tym leczenie. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że w skład majątku skarżącego wchodzi dom o wartości 97 m2 i wartości około 400.000 zł, a także działka rolna o powierzchni 900 m2 i wartości około 20.000 zł. Nawet, gdyby założyć, że skarżący jest w stanie wydzierżawić posiadaną działkę rolną, to przy uwzględnieniu jej powierzchni, dochód z tego tytułu nie poprawiłby sytuacji majątkowej strony w sposób, który mógłby pozwolić na wykonanie decyzji rozbiórkowej bez zagrożenia znaczną szkodą.
Nie sposób natomiast przyjąć, że skarżący ma zbyć tę nieruchomość w celu przetransportowania przedmiotowego domku. Także posiadany dom nie daje możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na wykonanie decyzji. Służy on wszakże zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego matki.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 61 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.