Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt sygn. akt II SA/Rz 215/13 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na uchwałę Rady Gminy Świlcza z dnia 13 lutego 2013 r. nr XXXIV/257/2013 w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 19 marca 2013 r. odrzucił skargę M. S. - pełnomocnika inicjatorów referendum na uchwałę Rady Gminy Świlcza z dnia 13 lutego 2013 r. nr XXXIV/257/2013 w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum lokalnego, z uwagi na złożenie jej z uchybieniem terminu określonego art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. z 2000 r. Nr 88, poz. 985 ze zm.), zw. dalej ustawą o referendum lokalnym. Sąd wskazał, że przepisami ww. ustawy wprowadzone zostały szczególne uregulowania, w świetle których, skarga przysługuje na uchwałę odrzucającą wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum i może ją wnieść wyłącznie inicjator referendum.
Nadto wprowadzono odrębny termin i tryb wnoszenia skarg przyjmując, że skargę tego rodzaju wnosi się bezpośrednio do sądu. W tym stanie prawnym, Sąd uznał, że złożenie przez skarżącą skargi w Urzędzie Gminy w dniu 1 marca 2013 r., który to dzień był ostatnim do skutecznego złożenia skargi do sądu administracyjnego, w sytuacji gdy skarga została wniesiona dopiero w dniu 5 marca 2013 r. poprzez nadanie jej przez Wójta Gminy Świlcza do Sądu Wojewódzkiego za pośrednictwem poczty oznacza, że skarga została złożona z uchybieniem terminu określonego art. 20 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym.
W dniu 26 marca 2013 r. M. S. – działająca jako skarżąca i pełnomocnik inicjatorów referendum złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wskazała, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż działała w sprawie samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Podała, że o "swoim błędzie" dowiedziała się w dniu 19 marca 2013 r., w trakcie ogłoszenia postanowienia. W obszernym uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu i za błędny należy uznać pogląd, że skargę na uchwałę o odrzuceniu wniosku o przeprowadzenie referendum wnosi się bezpośrednio do sądu administracyjnego. Jej zdaniem skarga, o której mowa w art. 20 ustawy o referendum lokalnym winna być wniesiona za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżoną uchwałę. Na poparcie tego stanowiska strona powołała postanowienie WSA w Łodzi z dnia 22 lipca 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 633/11.
Sąd Wojewódzki wskazał, że w niniejszej sprawie strona wnioskująca zachowała siedmiodniowy termin do złożenia wniosku (liczony od dnia 19 marca 2013 r., kiedy w trakcie ogłoszenia orzeczenia dowiedziała się o uchybieniu terminu, natomiast wniosek złożony został 26 marca 2013 r.) i dokonała czynności, której terminowi wcześniej uchybiła (tj. przedłożyła skargę), nie uprawdopodobniła natomiast braku winy w niedochowaniu terminu. Natomiast przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonywujący uprawdopodobni brak swojej winy i wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała cały czas. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy zachodzi przeszkoda, której strona przy użyciu największego wysiłku nie mogła usunąć. Analiza wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi doprowadziła Sąd Wojewódzki do konkluzji, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Strona wnioskująca nie uprawdopodobniła przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Natomiast z uzasadnienia wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, nie wynika, aby taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie stanowi przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu, okoliczność, że na etapie składania skargi strona działała samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Jak wyżej zaznaczono przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy gdy strona uprawdopodobni brak swojej winy. Z brakiem winy mamy do czynienie wówczas tylko, gdy w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Fakt niedysponowania fachową wiedzą czy też samodzielnego działania nie może zostać uznany za nadzwyczajną okoliczność, która usprawiedliwiałaby zaniechanie złożenia skargi w terminie. Odnośnie zaś przeprowadzonych przez stronę rozważań na temat rozbieżności w przyjętej przez Sąd wykładni art. 20 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym, w zakresie trybu wnoszenia skargi do sądu administracyjnego Sąd wskazuje, że okoliczność ta może być skutecznie podniesiona jedynie w skardze kasacyjnej wywiedzionej od postanowienia o odrzuceniu skargi.
Zażalenie na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 16 kwietnia 2013 r. złożyła M. S. - pełnomocnik inicjatorów referendum. Zaskarżonemu orzeczeniu w całości zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez błędną wykładnię art. 86 § 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że brak jest podstawa do skutecznego przywrócenia terminu, z pominięciem istotnych okoliczności w sprawie, wskazując jednocześnie że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Wskazując na ten zarzut wniesiono o uchylenie w całości postanowienia i orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., II SA 4162/01, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/03, Mon. Praw. 2002, Nr 23, s. 1059). Ponadto to na stronie ciąży obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu danego terminu.
Podstawowy problem w sprawie na obecnym etapie postępowania sprowadza się więc do oceny, czy podane przez pełnomocnika inicjatorów referendum okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 P.p.s.a. Jako powód uchybienia terminu do złożenia skargi wskazany został brak wiedzy w zakresie przepisów prawa w sytuacji działania w sprawie samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, bądź nieznajomość prawa (postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r. sygn. akt I OZ 869/12, Lex 1239515). Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 30 grudnia 2008 r. sygn. akt I OZ 925/08). Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Tym samym wskazana okoliczność nie mogła zostać uznana za nagłą przeszkodę uniemożliwiającą wniesienie skargi na uchwałę Rady Gminy Świlcza.
W warunkach rozpoznawanej sprawy i okoliczności jej towarzyszących nie sposób podważyć prawidłowego w świetle przepisów prawa stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że M. S. – pełnomocnik inicjatorów referendum nie uprawdopodobniła w stopniu wystarczającym, aby uchybienie terminu do złożenia skargi na uchwałę Rady Gminy Świlcza nastąpiło bez jej winy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.