Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił Sołectwu wsi Klimkówka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tego Sołectwa na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 7 października 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł strona skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W nadesłanych formularzach PPF oraz PPPr wnioskodawca stwierdził, że działając w tej sprawie Rada wsi Klimkówka nie posiada majątku, również Sołtys wsi Klimkówka jako osoba publiczna nie posiada majątku, z którego można uiścić wpis sądowy. Pismem z dnia 16 marca 2012 r. wezwano wnioskodawcę do nadesłania dokumentów określających reguły prowadzenia przez Sołectwo wsi Klimkówka gospodarki finansowej, w tym w statutu Gminy Rymanów oraz uchwał budżetowych Gminy na rok 2011 r. i 2012 r. W odpowiedzi na to wezwanie strona wyjaśniła, że nie posiada żądanych dokumentów, a organem właściwym do ich przekazania jest Urząd Gminy w Rymanowie, materiał ten dostępny jest również na stronie BIP tego Urzędu.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku. Oświadczenie złożone na dokumencie formularza jest lakoniczne i ogranicza się do stwierdzenia, że ani Rada Sołecka ani Sołtys Wsi Klimkówka nie posiadają dla potrzeb niniejszego postępowania majątku, z którego mogliby uiścić wpis w kwocie 100 zł i opłacić pełnomocnika. Z oświadczenia tego można wywnioskować, że majątkiem takim dysponują, tyle że nie mogą lub nie chcą go przeznaczyć na potrzeby niniejszego postępowania.
Jednocześnie strona przedstawiła zasady gospodarki finansowej Sołectwa wyjaśniając, że stan dostępnych dla niej środków określa uchwała budżetowa Gminy Rymanów nie podając ich wysokości ani celów, na jakie są one przeznaczone. Ponadto wskazała na możliwość korzystania z mienia oddanego do korzystania Sołectwu, czerpania z niego dochodów i rozporządzania nim, bez określenia czy mieniem takim dysponuje i osiąga z niego dochód. W ocenie Sądu I instancji, organy Sołectwa nie współdziałały w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej tej jednostki organizacyjnej starając się przerzucić ciężar poszukiwania dokumentów źródłowych na Sąd.
Sąd I instancji podkreślił, że za niewystarczające należało uznać wskazanie miejsca, w którym można zapoznać się z określonymi dokumentami, albo organu, który mógłby udzielić stosownych wyjaśnień. Obowiązki w tym zakresie ciążą na zainteresowanym wynikiem postępowania wnioskodawcy, zaś wniosek podlega ocenia w oparciu o dostępne dowody i wyjaśnienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Sołectwo. Wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżące Sołectwo pomimo wezwania nie przedstawiło wymaganych przez Sąd I instancji dokumentów. Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym za niewystarczające należało uznać wskazanie miejsca, w którym można zapoznać się z określonymi dokumentami, albo organu, który mógłby udzielić stosownych wyjaśnień. Obowiązki w tym zakresie ciążą na zainteresowanym wynikiem postępowania wnioskodawcy. Brak przedłożenia stosownych dokumentów zobligował Sąd I instancji do dokonania oceny sytuacji majątkowej strony wyłącznie na podstawie złożonego, urzędowego formularza, który niewątpliwie był lakoniczny i nie pozwalał na przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy. Na aprobatę zasługuje więc sama odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń.
Na uwzględnienie nie zasługują argumenty podnoszone w zażaleniu. W znacznej mierze sprowadzają się one do konieczności zastosowania przez Sąd I instancji przepisów dotyczących postępowania dowodowego i uzyskania przez Sąd na ich podstawie stosownych dokumentów i informacji. Przepisy te dotyczą jednak postępowania toczącego się przed wojewódzkim sądem administracyjnym na etapie merytorycznego rozpoznania skargi, a więc już po jej skutecznym wniesieniu. Skuteczne wniesienie skargi oznacza w tym przypadku jej opłacenie bądź też uzyskanie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sposób postępowania przed Sądem I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy został uregulowany odrębnie, a Sąd I instancji rozpoznając wniosek opiera się wyłącznie na oświadczeniach i dokumentach złożonych przez zainteresowaną stronę, czy to wraz z urzędowym formularzem, czy też w odpowiedzi na wezwanie skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a.
Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie przyjął, iż skarżące Sołectwo nie wykazało w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.