Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1177/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. C. (dalej skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie uznania zarzutów zobowiązanego za nieuzasadnione.
W uzasadnieniu wskazał, że M. i K. C. w piśmie z dnia 16 maja 2012 r. złożyli skargę na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...]r., w której zawarli wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi.
Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2013 r. IV SA/Wa 1177/12 (k. 44-45 akt IV SA/Wa 1177/12) zarządził rozdzielenie skarg K. i M.C. Sprawa ze skargi K. C. na postanowienie znak [...] prowadzona jest pod sygnaturą IV SA/Wa 1177/12, a sprawa ze skargi M. C. na postanowienie znak [...] prowadzona jest pod sygnaturą IV SA/Wa 27/13.
W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 29 lipca 2012 r. (k. 15-17 akt IV SA/Wa 1177/12) o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podała, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 7,36 ha, domu o powierzchni 80 m² i zakładu mleczarskiego, a dochód uzyskiwany przez nich z gospodarstwa rolnego, który stanowić ma jedyne źródło ich utrzymania wynosi łącznie 560 zł brutto miesięcznie. Wskazał, że połowę domu zajmuje ich córka wraz z rodziną, prowadząca odrębne gospodarstwo domowe.
Pismami z dnia 17 sierpnia 2012 r. (k. 21-26 akt IV SA/Wa 1177/12) wezwano skarżącego i M. C. do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających ich stan majątkowy i dochody, czyli:
- - wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy;
- - oświadczenia, czy starali się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
- - dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzenia zakładu mleczarskiego,
- - zaświadczenia o ich sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy,
- - kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawców w okresie ostatnich trzech miesięcy, ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości.
Pismem z 20 września 2012 r. skarżący i M. C. zwrócili się o przedłużenie terminu wyznaczonego w wezwaniach z 17 sierpnia 2012 r. o około trzy miesiące, celem skompletowania i wyliczenia kosztów. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że nie mają możliwości fizycznych ani psychicznych do wykonania wezwań w terminie. Do pisma skarżący i M. C. dołączyli kserokopie dwu zaświadczeń lekarskich, zgodnie z którymi M. C. była niezdolna do pracy w okresie od 13 września do 17 października 2012 r., a skarżący był niezdolny do pracy w okresie od 7 do 27 września 2012 r. W obu zaświadczeniach zaznaczono, że chory może chodzić (k. 29, 30 akt IV SA/Wa 1177/12).
Pismami z 24 października 2012 r. (k. 35-38 akt IV SA/Wa 1177/12) poinformowano skarżącego i M. C., że brak jest podstaw do przedłużenia terminu do złożenia żądanych oświadczeń i dokumentów o trzy miesiące i powtórnie wyznaczono im czternastodniowy termin do wykonania wezwań z dnia 17 sierpnia 2012 r. Jednocześnie udzielono skarżącemu i M. C. dodatkowego, obszernego i szczegółowego wyjaśnienia celu i zakresu wystosowanego do nich wezwania.
Pismem z dnia 25 listopada 2012 r. skarżący i M. C., w związku z pismami z dnia 24 października 2012 r., wnieśli o zawieszenie postępowania ze względu na choroby, powołując argumentację zbieżną z zawartą w piśmie z 20 września 2012 r. Do pisma z 25 listopada 2012 r. strony załączyły kserokopie dwu kart informacyjnych leczenia szpitalnego z 9 października 2009 r. i 2 kwietnia 2012 r., wynik badania MR kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego z 4 lipca 2011 r. i wynik badania USG jamy brzusznej z 25 marca 2012 r. (k. 41, 42 akt IV SA/Wa 1177/12).
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 1177/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek K. C. o zawieszenie postępowania, pouczając skarżącego i organ, że od postanowienia nie przysługuje środek zaskarżenia (k. 47, 48 akt IV SA/Wa 1177/12).
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 1177/12 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono stronom w dniu 11 lutego "2012" [winno być "2013] r. (k. 49-53, 57, 63 akt IV SA/Wa 1177/12).
W dniu 18 lutego "2012" [winno być "2013] r. (data stempla pocztowego; k. 65 akt IV SA/Wa 1177/12) skarżący i M. C. wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 22 stycznia 2013 r. IV SA/Wa 1177/12. Skarżący i M. C. zarzucili błędne ustalenie stanu faktycznego, przez przyjęcie, że złożone przez nich oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i budziły wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. W ocenie skarżącego i M. C. powyższe twierdzenie referendarza nie jest poparte żadnym dowodem, ani argumentem o charakterze prawnym i nie może stanowić podstawy do żądania od nich dodatkowych dokumentów i oświadczeń.
Skarżący i M. C. przedstawili informacje podane uprzednio w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ponownie podnieśli, że stan zdrowia uniemożliwia im "wykonywanie czynności sądowych w rodzaju pozyskiwania dokumentów i oświadczeń z urzędów i instytucji". Jednocześnie ponowili wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia leczenia i odzyskania sprawności ruchowej.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2013 r. IV SA/Wa 1177/12 (dalej postanowienie z 4 marca 2013 r. IV SA/Wa 1177/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek K. C. o zawieszenie postępowania. Sąd pouczył skarżącego i organ, że od postanowienia z 4 marca 2013 r. IV SA/Wa 1177/12 nie przysługuje środek zaskarżenia (art. 162 § 2 ppsa).
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w trybie art. 255 ppsa do skarżącego i M. C. wystosowano wezwania z dnia 17 sierpnia 2012 r., które ponowiono w dniu 24 października 2012 r. (k. 21-26, 35-38 akt IV SA/Wa 1177/12), wyznaczając dodatkowy, czternastodniowy termin oraz przedstawiając obszerne i szczegółowego wyjaśnienie celu i zakresu wystosowanego wezwania.
Sąd I instancji badając okoliczności w niniejszej sprawie stwierdził, że złożone przez skarżącego i M. C. oświadczenie z dnia 29 lipca 2012 r. jest niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a nadto budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, w szczególności oświadczenie w części obejmującej źródła i wysokość uzyskiwanych dochodów (560 zł brutto miesięcznie), biorąc pod uwagę, że mająca stanowić źródło utrzymania skarżących nieruchomość rolna ma powierzchnię 7,36 ha, a skarżący są właścicielami zakładu mleczarskiego i domu o powierzchni 80 m². Wystosowanymi do skarżącego i M. C. wezwaniami objęto dokumenty pozwalające z jednej strony ustalić rzeczywistą wielkość wpływów do budżetu domowego, a z drugiej - określić relację osiąganych przez nich dochodów do wielkości koniecznych wydatków w gospodarstwie domowym.
Sąd I instancji wskazał, że skarżący i M. C. nie wykonali nałożonego na nich zobowiązania, chociażby częściowo. Wystosowane do nich wezwania obejmowały tymczasem w znacznej części oświadczenia i dokumenty, które winny znajdować się w ich posiadaniu, jak rachunki potwierdzające wysokość opłat związanych z eksploatacją domu, czy wyciągi z rachunków bankowych. Wskazał, że ich przekazanie nie winno wiązać się z nadmiernymi trudnościami.
Stwierdził, że okoliczności stanu zdrowia, na które powołują się skarżący i M. C. w pismach z 20 września 2012 r. i 25 listopada 2012 r., a także w sprzeciwach od postanowień referendarza sądowego z 22 stycznia 2013 r., nie usprawiedliwiają całkowitej bierności w wykonaniu obowiązków nałożonych wezwaniami z 17 sierpnia 2012 r., ponowionymi wezwaniami z 24 października 2012 r. Przedstawione przez skarżącego i M. C. kserokopie zaświadczeń lekarskich, kart leczenia szpitalnego, czy wyników badań lekarskich nie potwierdzają, że w okresie od doręczenia wezwań z 17 sierpnia 2012 r. do rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie byli oni w stanie wykonać nałożonych na nich tymi wezwaniami obowiązków.
Z powyższego zdaniem sądu I instancji wynika, że skarżący nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonemu na niego zobowiązaniu. Skarżący odstąpił od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w sposób określony w wezwaniu z 17 sierpnia 2012 r., a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, co wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący i M. C., wskazując na stan zdrowia i okoliczności związane z poważnymi chorobami skarżącego wpływającymi na możliwość poruszania się i satysfakcjonującej egzystencji, w związku z czym nie było możliwe przedstawienie wszystkich żądanych przed Sąd I instancji dodatkowych dokumentów odzwierciedlających sytuację finansową, majątkową i rodzinną, a więc Sąd I instancji błędnie przyjął, że nie podjął nawet próby zadośćuczynienia nałożonym zobowiązaniom w zakresie wykazania przesłanek do przyznania praw pomocy. Wskazał, że sytuacja nie pozwala uiścić kosztów sądowych. Skarżący do przedmiotowego zażalenia załączył plik kserokopii rachunków związanych z utrzymaniem i eksploatacją domu i zakładu mleczarskiego.
Wskazując na powyższe wniósł o: dokładne i całościowe rozważenie przedstawionych okoliczności w kontekście art. 245 i 246 w zw. z art. 211 ppsa; uwzględnienie wniosku o zawieszenie postępowania i przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj: Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ppsa zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania.
Stosownie do art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na brak wystarczających danych w złożonym wniosku, skarżący dnia 7 września 2012 r. i 12 listopada 2012 r. został wezwany do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby ich sytuację materialną (k. 28, 39 akt IV SA/Wa 1177/12). Z obowiązku tego skarżący się nie wywiązał. Nie przedstawił wszystkich żądanych przez Sąd oświadczeń i dokumentów, nie pozwalając w ten sposób na poznanie pełnej sytuacji majątkowej, osiąganych dochodów i stanu rodzinnego. Sąd I instancji do słusznie uznał, że skarżący nie dopełnił obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego.
W orzecznictwie podkreśla się, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 16.4.2008 r.,I OZ 261/08, Legalis; 31.3.2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13; 8.11.2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).
Skoro skarżący nie wykonała przedmiotowego wezwania tj. nie złożył w zakreślonym terminie wskazanych dokumentów i oświadczeń, to nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadnie zatem i zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa Sąd Wojewódzki odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu i uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie przedstawił informacji i dokumentów, o które miał prawo zwrócić się Sąd I instancji. Załączone do zażalenia odpisy dokumentów nie prowadziły do odmiennej oceny (k. 88-96 akt IV SA/Wa 1177/12).
Brak jest więc uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego wypełniała przesłanki określone art. 246 § 1 pkt 2 ppsa i że nie mógł bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny uiścić 100 zł wpisu od skargi (k. 5 akt IV SA/Wa 1177/12).
Wobec tego, w świetle powołanych przepisów i okoliczności sprawy, stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawa nie narusza.
Wskazania wymaga, że postanowienie o oddaleniu wniosku K. C. o zawieszenia postępowania jest przedmiotem odrębnego postępowania wpadkowego (k. 68, 69, 85-87,100-102, 109 akt IV SA/Wa 1177/12).
Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie.