Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 46/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwolnił skarżących W. G. i R. G. w 1/2 części od kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że według wniosku skarżących ich łączny miesięczny dochód wynosi [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna, w tym [...] ha nieużytków, jak również budynek gospodarczy oraz kiosk o powierzchni [...] m2. Według ustaleń Sądu ponoszą oni miesięczne wydatki w wysokości około 800 zł miesięcznie. Co prawda, w sprzeciwie skarżący wskazali, iż ponoszą dodatkowo opłaty związane z ogrzewaniem domu w wysokości 500 zł miesięcznie, jednakże Sąd uznał, iż kwoty tej nie powinno brać się pod uwagę ze względu na zakończenie sezonu grzewczego. Wynika z tego, zdaniem Sądu, iż skarżącym pozostaje co miesiąc kwota około 1000 na bieżące wydatki, w tym na zakup żywności. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił jedynie częściowo wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli R. i W. G., podnosząc, że nie stać ich na poniesienia kosztów profesjonalnej pomocy prawnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest zatem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Taka możliwość zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż jakkolwiek skarżących nie stać na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to jednak są oni w stanie – jak zasadnie wywiódł Sąd pierwszej instancji – pokrywać koszty sądowe w części.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia, wskazać należy, iż wyliczenia Sądu dokonane w oparciu o przedstawione przez stronę oświadczenia zawsze mają charakter przybliżony, co jednak nie prowadzi do uznania, iż analiza sytuacji majątkowej i finansowej strony jest przeprowadzona nierzetelnie.
Należy też stwierdzić, że zarzut, iż skarżących nie stać na poniesienia kosztów profesjonalnego pełnomocnika, jest o tyle nietrafny, iż skarżący nie ubiegali się o ustanowienie na ich rzecz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Gdyby okazało się, iż skarżący takiej pomocy rzeczywiście potrzebują (np. w sytuacji, gdy zmuszeni będą złożyć skargę kasacyjną od niekorzystnego orzeczenia Sądu pierwszej instancji), to w przypadku braku środków na poniesienie kosztów takiego zastępstwa, mogą dodatkowo zwrócić się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.