Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gd 340/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W. K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący, powołując się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na brak dochodów i majątku, nie wyjaśnił z czego się utrzymuje. W złożonym wniosku nie zawarto jakichkolwiek danych, które mogłyby odnosić się do sytuacji majątkowej W. K., a pomimo wyraźnego wezwania go - dwukrotnie: pismem z 30 grudnia 2009 r. oraz z 4 marca 2010 r. - min. o wskazanie źródła utrzymania, wysokości otrzymywanej pomocy finansowej, oświadczenia, czy jest posiadaczem gospodarstwa rolnego oraz określenie miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi - nie przedstawił on dokumentacji, która potwierdzałaby opisywaną złą sytuację materialną.
W piśmie z 26 stycznia 2010 r. skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego (załączył akt notarialny o wprowadzeniu ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, datowany na [...] kwietnia 1998 r.), a żona nie wyraża zgodny na udostępnienie danych majątkowych na swój temat. Ponadto, W. K. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada dokumentów potwierdzających koszty utrzymania, nie korzysta także z pomocy społecznej i nie posiada pojazdu mechanicznego, a pomoc udzielana mu przez rodzinę nie jest pomocą finansową lecz materialną.
W odpowiedzi na kolejne wezwanie, pismem z 29 marca 2010 r. skarżący poinformował, że wydzierżawił gospodarstwo rolne, nie ma tytułu prawnego do pomieszczenia w którym mieszka, emerytury ani renty. Z przedstawionego zaświadczenia wystawionego [...] lutego 2010 r. przez Urząd Miejski w B. wynika, że szacunkowa wysokość dochodu gospodarstwa rolnego za 2010 r. wynosi 4 312,49 zł. Sąd uznał to zaświadczenie za niewystarczające.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że nie jest zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych z uwagi na postawę wnioskodawcy nie jest możliwa.
W zażaleniu 6 maja 2010 r., skarżący podniósł, że przedstawił sądowi swoją sytuację, jednakże sąd błędnie ją ocenił.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go do uzupełnienia złożonego wniosku i przedstawienie dokumentów związanych z jego sytuacją majątkową. Skarżący nie wykonał w pełni zarządzeń, uchylając się od współpracy z referendarzem i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak postanowienia NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 45/09 oraz z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie przez strony, a zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątku (art. 227 § 2, art. 239 czy art. 261 p.p.s.a.). Zatem w sytuacji gdy strona nie wykazała, aby względem niej zachodziły szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie uprzywilejowanego traktowania w zakresie obowiązku natury fiskalnej, nie można mówić o naruszeniu przez sąd orzekający w sprawie zasady równego traktowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.