Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaskarżonym postanowieniem, powołując się na art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), umorzył postępowanie w trzech sprawach. Po pierwsze, w sprawie z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 14 marca 2017 r. o pozostawieniu wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy bez rozpoznania. Po drugie, w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r., którym odrzucono zażalenie skarżącego na zarządzenie wzywające skarżącego do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego oraz zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z 19 stycznia 2016 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego.
Po trzecie, w sprawie zażalenia skarżącego na wyżej wskazane postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec prawomocnego zakończenia sprawy ze skargi skarżącego, rozpoznawanie kolejnych zażaleń i sprzeciwów od orzeczeń wydawanych w sprawie przyznania prawa pomocy, jak też innych wniosków związanych z prawem pomocy, jest bezprzedmiotowe.
Skarżący na to postanowienie wniósł zażalenie, w którym zażądał jego uchylenia zarzucając, że jest ono sprzeczne z prawem.
Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zaskarżone postanowienie nie jest jednoznaczne. Wątpliwości budzi rozstrzygnięcie umieszczone w drugim punkcie tenoru, które nie koresponduje z drugim punktem rubrum. W związku z tym NSA uznał, uwzględniając uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, że tą częścią swego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r., którym odrzucono zażalenie skarżącego na zarządzenie wzywające skarżącego do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego oraz zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z 19 stycznia 2016 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego. Pozostałe punkty tenoru zaskarżonego postanowienia nie budzą wątpliwości.
Zażalenie jest zasadne.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż bezprzedmiotowość postępowania w sprawie prawa pomocy, wynikająca z tego, że postępowanie to toczy się po prawomocnym zakończeniu sprawy ze skargi, powoduje, że również bezprzedmiotowe jest postępowanie w sprawie zażalenia na postanowienie, którym odrzucono zażalenia na orzeczenia niezwiązane bezpośrednio z prawem pomocy. Stanowisko to nie jest trafne. W ocenie NSA, bezprzedmiotowość postępowania w sprawie prawa pomocy nie powoduje, że bezprzedmiotowe jest postępowanie w sprawie zażalenia na postanowienie, którym odrzucono zażalenia na zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego i na postanowienie w sprawie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego. Przedmiotem postępowania w sprawie zażalenia jest bowiem ocena zgodności z prawem postanowienia o odrzuceniu zażalenia.
W związku z tym umorzenie postępowania w sprawie zażalenia skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r., którym odrzucono zażalenie skarżącego na zarządzenie wzywające skarżącego do wykonania prawomocnego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego oraz zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Poznaniu z 19 stycznia 2016 r. o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego, nie było zasadne.
Nie było też zasadne umorzenie postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 14 marca 2017 r. o pozostawieniu wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy bez rozpoznania. Takie postępowanie w istocie zmierza do skutecznego wniesienia sprzeciwu od wskazanego zarządzenia. Nie jest zaś bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego tylko z tego powodu, że bezprzedmiotowe jest postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy, w którym referendarz sądowy wydał to zarządzenie. Przedmiotem postępowania w sprawie sprzeciwu jest bowiem ocena zgodności z prawem zarządzenia, od którego wniesiono sprzeciw.
W końcu nie było też zgodne z prawem umorzenie postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r. Przede wszystkim wskazać należy, że w tym przypadku zastosowanie powinien mieć art. 249a p.p.s.a., w którym m.in. stanowi się, że jeżeli rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, to postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Sąd pierwszej instancji nie miał powołanego przepisu na uwadze, lecz oparł się o przepis mówiący o bezprzedmiotowości postępowania. Nie negując stanowiska, że w pewnych okolicznościach można uznać, iż prawomocne zakończenie postępowania powoduje, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy staje się bezprzedmiotowe, co można uznać za odpowiednik użytego w art. 249a p.p.s.a. zwrotu "rozpoznanie wniosku stało się zbędne", należy wskazać, że umorzone przez Sąd pierwszej instancji postępowanie w sprawie prawa pomocy zostało wszczęte wnioskiem złożonym wraz z zażaleniem na postanowienie z 20 grudnia 2016 r. Zatem ocena, czy postępowanie to jest bezprzedmiotowe – inaczej, czy rozpoznanie wniosku stało się zbędne – powinna nawiązywać do okoliczności, w związku z którymi wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony.
Takiej oceny Sąd pierwszej instancji nie dokonał, co powoduje, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2016 r. nie jest zasadne.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że Sąd pierwszej instancji w pierwszym i drugim przypadku naruszył art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a w trzecim przypadku naruszył art. 249a p.p.s.a. W związku z tym NSA, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.