Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący złożył ponowny (czwarty) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tym razem wniosek, oprócz zwolnienia od kosztów sądowych, dotyczył także ustanowienia radcy prawnego celem sporządzenia skargi kasacyjnej. W oświadczeniu o stanie majątkowym wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego źródła dochodu. Wnioskodawca podał, że w skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 153 m2, mieszkanie o pow. 25 m2 oraz nieruchomość rolna o łącznej powierzchni około 6,20 ha (w tym 0,73 ha gruntów ornych, 0,80 ha pastwisk i 4,67 ha nieużytków).
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że poprzednie wnioski dotyczyły jedynie zwolnienia od kosztów i nie obejmowały ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dniu 10 grudnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Kolejny wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych również został rozpoznany negatywnie - postanowieniem z dnia 11 czerwca 2010 r. Sąd I instancji wniosek oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. oddalił zażalenie wniesione przez skarżącego. Następnie prawomocnym postanowieniem z dnia 17 grudnia 2010 r. Sąd I instancji ponownie oddalił wniosek.
Sąd I instancji wskazał, że wniosek po raz kolejny podlega oddaleniu, gdyż skarżący nie wykazał wystąpienia istotnej zmiany okoliczności, która dawałaby podstawę do zmiany oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jedyną zmianą okoliczności jest zakres wniosku, który dotyczy ustanowienia radcy prawnego. Jednakże nie jest to, w ocenie Sądu I instancji, taka zmiana, która mogłaby, w kontekście sytuacji materialnej przedstawionej przez wnioskodawcę, mieć charakter istotny. Ponownie bowiem skarżący w sposób identyczny przedstawił swoją sytuację materialną jako bardzo trudną, ale nie wskazał on żadnych istotnych różnic w stosunku do sytuacji będącej podstawą do oddalenia jego wniosków w opisywanych powyżej prawomocnych postanowieniach z dnia 16 września 2009 r., z dnia 11 czerwca 2010 r. oraz z dnia 17 grudnia 2010 r. Przede wszystkim nie wskazał on żadnych danych w zakresie ponoszonych wydatków na utrzymanie, jak i ponoszonych kosztów związanych z posiadanymi nieruchomościami.
Pomimo precyzyjnego wezwania referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2011 r. wnioskodawca ograniczył się jedynie do przedstawienia decyzji określającej wymiar podatku od nieruchomości w łącznej kwocie około 213 zł rocznie, decyzji z lat 70-tych dotyczących wywłaszczenia oraz wskazania na brak jakichkolwiek składników inwentarza w swoim gospodarstwie.
Sąd I instancji podkreślił, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej trudnej sytuacji materialnej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Zarzucił subiektywną ocenę okoliczności sprawy, wskazując, że nie stać go na pokrycie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w prawomocnych postanowieniach z dnia 16 września 2009 r., z dnia 11 czerwca 2010 r. oraz z dnia 17 grudnia 2010 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia tych orzeczeń daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 ustawy p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzednich postanowień wskutek zmiany okoliczności sprawy.
Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania uprzednich postanowień, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.