Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1597/11, oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2011 r., w przedmiocie umorzenia postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że z treści wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada działkę rolno-budowlaną w pow. 45 arów na której znajduje się drewniany dom, do kapitalnego remontu. Skarżąca obecnie przebywa w Stanach Zjednoczonych, gdzie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów i kończy szkołę. Pobyt i koszt przelotu sfinansował jej ojciec. Skarżąca nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż koszty te ponosi strona zapraszająca. Wskazana wyżej nieruchomość nie przynosi dochodu, a koszty związane z jej utrzymaniem ponosi ojciec. Do wniosku została dołączona kserokopia zaświadczenia wystawionego przez [...] Institute of English and Business z dnia 14 marca 2011 r., z którego wynika, że kurs trwał od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r.
Zarządzeniem Sędziego z dnia 7 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącej został wezwany do wskazania aktualnej sytuacji materialnej skarżącej w szczególności poprzez podanie, czy A. W. w dalszym ciągu przebywa w Stanach Zjednoczonych, czy podjęła pracę, a jeżeli nie, to z czego się utrzymuje, gdzie i ewentualnie z kim zamieszkuje, czy płaci za mieszkanie oraz o przesłanie wyciągu z konta bankowego z uwzględnieniem dokonywanych operacji za ostatnie trzy miesiące.
W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 11 kwietnia 2012 r. poinformowała, że skarżąca nadal przebywa na terenie USA. Nie podjęła pracy, jest na utrzymaniu osób zapraszających, nie płaci za mieszkanie. Skoro nie pracuje to nie posiada również środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Wskazała, że skarżąca jest dyskryminowana przez sędziów.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżąca nie wykazała w stopniu wystarczającym, że sytuacja majątkowa w której się znajduje uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym tj., że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca w okresie od stycznia 2010 r. do lipca 2011 r. brała udział w szkoleniu z zakresu księgowości prowadzonym przez [...] Institute of English and Business. Skarżąca nie podała informacji kto sfinansował jej udział w kursie, wskazała jedynie, że "pobyt w wysokości 5000 zł w tym koszt przelotu" pokrył jej ojciec. Zdaniem Sądu środki w podanej wyżej kwocie nie mogły stanowić również źródła dla opłacenia półtorarocznego kursu. Wątpliwości Sądu wynikały z faktu, że nie wiadomo było, czy skarżąca opłaciła ww. kurs z własnych oszczędności czy też został on jej opłacony przez osobę trzecią (np. pracodawcę) w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych.
Oczywiste dla Sądu było, że na udział w półtorarocznym szkoleniu w USA nie może sobie pozwolić osoba znajdująca się w ubóstwie. Sąd wskazał dalej, że nie ma możliwości zweryfikowania informacji, że skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób, ale twierdzenia tej treści są niewiarygodne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Nielogicznym byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia.
Niezależnie od powyższego Sąd I instancji stwierdził, że przy ocenie sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie można całkowicie pominąć jej możliwości zarobkowych. Gdyby nawet przyjąć, że twierdzenia we wniosku odpowiadają rzeczywistości, to nie można bezrefleksyjnie zakładać, że taki stan rzeczy uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, skoro jak wiadomo z przedłożonych pism skarżąca ukończyła elitarne szkolenie z pewnością zwiększające jej szanse na rynku pracy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także pogląd, że posiadanie przez stronę nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich. Jakkolwiek sam fakt posiadania nieruchomości nie może, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skutkować automatycznym pozbawieniem wnioskodawcy prawa pomocy, to jednak w kontekście braku jakichkolwiek zobowiązań finansowych skarżącej również i ten fakt uzasadnia odmowę zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Odnosząc się do argumentacji odwołującej się do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 562/11, w którym wyrażono stanowisko o zasadności zwolnienia A. W. od kosztów sądowych Sąd I instancji stwierdził, że orzeczenie to zostało wydane w innej sprawie (sygn. akt II SA/Kr 321/10), a zatem w niniejszej sprawie nie ma ono mocy wiążącej. Ponadto stan faktyczny uległ zmianie, albowiem w dacie orzekania przez NSA skarżąca była jeszcze osobą uczącą się.
Z tych względów Sąd Wojewódzki oddalił wniosek na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący zamknięciem dostępu do Sądu a więc naruszeniem praw konstytucyjnych, błędne interpretowanie stanu faktycznego podanego przez skarżącą a tym samym zbyteczną korespondencję i przewlekłość postępowania oraz naruszenie praw strony do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie.
W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację w jakiej się znajduje i udowodniła, że nie stać ją na ponoszenie kosztów i adwokata. Podniosła również, że WSA w Krakowie kolejny raz pozbawia jej możliwości prawidłowej oceny stanu faktycznego na dowód czego przedstawiła postanowienie NSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2011 r. W sprzeciwie z dnia 25 lutego 2012 r. w sposób dokładny podała, że nie jest na utrzymaniu ojca, że pobyt, w tym naukę pokrywa na terenie USA strona zapraszająca, podała, że nie pracuje. W posiadaniu WSA w Krakowie było stosowne zaświadczenie, że pobiera naukę, została dostarczona kopia wizy jako dowód legalnego pobytu. Na stronie 3. uzasadnienia Sąd wysuwa nieuzasadnione wnioski, "ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach".
W ocenie skarżącej, jest to nielogiczne rozumowanie, skąd bowiem osoba niepracująca ma poczynić oszczędności. Sąd nie uwzględnił faktu, że koszty utrzymania i pobytu USA pokrywają osoby trzecie, przez które została zaproszona. Sam fakt posiadania nieruchomości, która w przyszłości ma stanowić jej jedyne miejsce zamieszkania (dom do kapitalnego remontu) nie może być powodem do odmowy zwolnienia jej z kosztów sądowych.
Zdaniem skarżącej absurdem byłoby pozbyć się jednego mieszkania czy branie kredytu w sytuacji, gdy w obecnym stanie nie ma możliwości ich spłacenia, a nie ma się gwarancji rzetelnego procesu w WSA w Krakowie. Zarzuciła, że jest to "niszczenie ofiary przez osoby naruszające prawa, przy udziale nieetycznych sędziów WSA w Krakowie".
Podniosła również, że takie zachowanie, złośliwość, stronniczość, zamykanie jej drogi dostępu do Sądu spowodowało naruszenie jej praw jako strony do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Na podstawie art. 12 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) wniosła "o potwierdzenie zwłoki i wypłacenie stosownego odszkodowania."
Dalej skarżąca podała, że podany w formularzu stan faktyczny był prawdziwy i oceniany został wcześniej przez NSA w Warszawie, który uznał, że A. W. należy przyznać pomoc prawną. Obecnie skarżąca powróciła do kraju i jest na utrzymaniu matki, która przedstawia PIT za rok 2011 r. Skarżąca robi wszelkie starania o podjęcie pracy, jest zarejestrowana jako bezrobotna i z tego względu Sąd nie powinien mieć wątpliwości, że nie pracuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pełni zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do sytuacji majątkowej i możliwości finansowych skarżącej. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu postanowienia jest wnikliwa i logiczna. Trafnie Sąd podniósł, że skarżąca nie udzieliła informacji kto sfinansował jej udział w kursie. Zasadne były więc wątpliwości Sądu Wojewódzkiego odnoszące się do tego, czy skarżąca opłaciła ww. kurs z własnych oszczędności czy też został on jej opłacony przez osobę trzecią (np. pracodawcę) w celu podniesienia kwalifikacji zawodowych. Prawidłowo Sąd wywiódł, że na udział w półtorarocznym szkoleniu w USA nie może sobie pozwolić osoba znajdująca się w ubóstwie.
W świetle oświadczeń strony sąd nie miał możliwości zweryfikowania twierdzeń, że skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób. Za trafne należy uznać również stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że "nielogicznym byłoby przyjęcie, że skarżąca ukończyła specjalistyczne szkolenie i nie posiadając oszczędności i majątku (poza wskazaną we wniosku nieruchomością) zdecydowała się na pozostanie za granicą na kolejny rok nie kontynuując nauki i nie podejmując zatrudnienia". Niewątpliwie przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej należało uwzględnić jej możliwości zarobkowe, a zwłaszcza ukończenie elitarnego szkolenia, które zwiększa jej szanse na rynku pracy.
Wskazać również należy, że zwolnienie skarżącej w innej sprawie nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać prawo pomocy w tej sprawie. Wniosek ocenia się biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony.
Zaznaczyć należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd Wojewódzki zobowiązał skarżącą do przedstawienia żądanych informacji, lecz skarżąca nie przedłożyła dokumentów, o które była wzywana. Na konkretne pytania zawarte w wezwaniu (kart 44 akt sądowych) udzieliła odpowiedzi używając niejasnego sformułowania, że "skarżąca była na utrzymaniu osób zapraszających". Rzeczą skarżącej było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej.
Tymczasem skarżąca nie złożyła wszystkich dokumentów, o które była wzywana. Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd szczegółowo i wnikliwie przedstawił wszystkie okoliczności istotne dla oceny sytuacji materialnej skarżącej.
W zażaleniu zawarto gołosłowne zarzuty co do działań Sądu, które nie dotyczą kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Trudno dopatrywać się przewlekłości w postępowaniu, w ramach którego Sąd rozpoznał wniosek skarżącej, a następnie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca w zażaleniu w żaden sposób nie podważyła ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącej.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia
Z kolei zawarte w zażaleniu żądania skarżącej w zakresie przewlekłości postępowania i odszkodowania podlegają rozpoznaniu w odrębnym trybie.