Uzasadnienie
E. S. i L. S., pismem z dnia 15 października 2014 r. wnieśli skargę na decyzję SKO w Rzeszowie z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Pismem z dnia 7 kwietnia 2015 r. E. S. wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku tego wynika, że składająca go prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem (współskarżący) i synową. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 80 m.kw. Jej majątek to także nieruchomość rolna o pow.1,1588 ha. Dochody rodziny to emerytura wnioskodawczyni wynosząca 1041,20 zł oraz wynagrodzenia za pracę: syna – 2588 zł i synowej – 1680 zł. Jako wydatki wskazano: opał – 3000 zł rocznie oraz miesięcznie: wyżywienie – 600 zł, lekarstwa dla wnioskodawczyni – 150 zł, "opłaty stałe", telewizja, telefony, "komputer" – 350 zł.
Pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. skarżąca została wezwane przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych oświadczeń dotyczących uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków.
Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Następnie E. S. wniosła sprzeciw od w/w postanowienia z dnia 14 maja 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała on niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca tworząc gospodarstwo domowe ze swoim synem i synową, i dysponując comiesięcznymi dochodowymi w wysokości 5 309 zł jest zdaniem Sądu w stanie na obecnym etapie postępowania uiścić opłatę sądową z tytułu wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Jak sama bowiem podała, deklarowane comiesięczne wydatki wynoszą 1 350 zł, a zatem po ich uregulowaniu rodzina wnioskodawczyni dysponuje kwotą umożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Rzeszowie wniosła E. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym częsciowe zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca dostatecznie nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy zauważyć, że art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej.
Brak oświadczenia skarżącej w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy zauważyć, że zasadnie podniósł Sąd I instancji, iż z danych jakie podała skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca tworząc gospodarstwo domowe ze swoim synem i synową, i dysponując comiesięcznymi dochodowymi w wysokości 5 309 zł oraz ponosząc deklarowane comiesięczne wydatki w kwocie 1 350 zł skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.