Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 11 maja 2015 r. wezwano F. S. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na opisane w sentencji postanowienie SKO w Krośnie, stwierdzające niedopuszczalność zażalenia od postanowienia Wójta Gminy Lutowiska z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] wydanego w przedmiocie wyznaczenia stronom siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W dniu 18 maja 2015 r. F. S. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wynika z niego, jak też z wniosku uzupełniającego pierwotnie złożone żądanie, że skarżący ma 72 lata i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Mieszkają w domu o powierzchni i 51 m2. Ich majątek to także nieruchomość rolna o pow. 54 arów, z której nie uzyskują żadnego dochodu; ponoszą natomiast koszt koszenia trawy wynoszący 150 zł. Wymienieni pobierają emerytury w wysokościach: 1371,68 zł oraz 1092,66 zł. Comiesięczne wydatki skarżących to: 500 zł – lekarstwa, 300 zł – dojazdy do placówek leczniczych, 660 zł – utrzymanie domu, 600 zł - żywność. Do wniosku załączono faktury dokumentujące zakup paliwa na kwoty: 300,12 zł w kwietniu 2015 r., 194,46 zł w marcu 2015 r. oraz 100,18 zł w lutym 2015 r. Nadesłano także faktury dotyczące zakupu lekarstw na kwoty: 260,53 zł w lutym 2015 r., 296,71 zł w marcu 2015 r., 375,81 zł w kwietniu 2015 r. oraz 139,74 zł w maju 2015 r.
Z informacji uzyskanych od skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą zamieszkuje budynek mieszkalny o powierzchni 51 m2. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych w wysokości 1 143 zł i 1 062 zł oraz dodatku pielęgnacyjnego przysługującego wnioskodawcy w wysokości 208 zł i specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. Skarżący posiada ponadto nieruchomość rolną o powierzchni 54 arów, jednakże jest ona nieużytkowana, a jej comiesięczne utrzymanie (koszenie trawy) kosztuje 150 zł. Rodzina ponosi typowe wydatki związane z normalnym funkcjonowaniem, opłatami za utrzymanie domu oraz 22- letniego samochodu marki Fiat Uno.
Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 24 czerwca 2015 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W ocenie Sądu, analiza wniosku skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze, deklarowane comiesięczne wydatki w łącznej kwocie 2 510 zł przewyższają comiesięczny dochód rodziny 2 413 zł. Po drugie, pomimo wezwania wystosowanego przez referendarza, skarżący nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz nie wskazał w jakiej wysokości otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej. Oznacza to, że nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji materialno – bytowej i nie wykazał, aby na obecnym etapie postępowania nie mógł ponieść opłaty sądowej z tytułu wpisu od skargi w wysokości 100 zł.
F. S. pismem z dnia 27 czerwca 2015 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2015 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącego rzeczywiście do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, osiąga łączny dochód miesięczny w wysokości około 2413 zł.
Skarżący wskazał, że ponosi miesięcznie wydatki w wysokości ok. 2 510 zł (500 zł – lekarstwa, 300 zł – dojazdy do placówek leczniczych, 660 zł – utrzymanie domu, 600 zł - żywność. Do wniosku załączono faktury dokumentujące zakup paliwa na kwoty: 300,12 zł w kwietniu 2015 r., 194,46 zł w marcu 2015 r. oraz 100,18 zł w lutym 2015 r. Nadesłano także faktury dotyczące zakupu lekarstw na kwoty: 260,53 zł w lutym 2015 r., 296,71 zł w marcu 2015 r., 375,81 zł w kwietniu 2015 r. oraz 139,74 zł w maju 2015 r.). Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego wskazuje, że miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego przewyższają zarobki netto, co może oznaczać, że nie wskazał on dodatkowych źródeł dochodów.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej.
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy z powodu niemożności oceny sytuacji finansowej skarżącego, okolicznością taką może być w szczególności przedstawienie przez niego dokumentacji, którą nie dysponował Sąd pierwszej instancji, a która pozwala na ustosunkowanie się do sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.