Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 167/12 odmówił S. S. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w złożonym urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego. Podał, że uzyskiwane dochody, których jedynym źródłem jest renta w wysokości 1.904 zł brutto (1.600 zł netto) przeznacza na opłaty za mieszkanie i media (odpowiednio ok. 300 i 400 zł/m-c), zakup leków (ok. 200 zł/m-c) oraz spłatę pożyczki (200 zł./m-c). Podał, że zamieszkuje samotnie w mieszkaniu spółdzielczym. Innych wartościowych składników majątkowych nie posiada.
W toku rozpatrywania wniosku, udzielając odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący poinformował, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, zalega z opłatami za mieszkanie, jest po operacji płuca, prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza (okoliczność tę potwierdza załączone pismo ZUS – Inspektorat w S. z dnia [...] listopada 2011 r. kierowane do Komornika sądowego). Nadesłał również wydruk operacji na rachunku bankowym za okres od 15 grudnia 2011 r. do 27 marca 2012 r., z którego wynika, że miesięczne wpływy na jego rachunek z tytułu pobieranej renty wynoszą 1.107 zł.
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego z uwagi na brak dostatecznych i wiarygodnych informacji pozwalających w sposób nie budzący wątpliwości ocenić możliwości płatnicze wnioskodawcy.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący podał, że opłaty za mieszkanie i media pochłaniają całą pobieraną przez niego rentę 1107 zł netto po potrąceniach. Jednocześnie oświadczył, że na swoje utrzymanie przeznacza kwotę 520 zł netto przekazywaną mu przez MOPS z tytułu orzeczenie o całkowitej niepełnosprawności, w tym na zakup leków przeznacza kwotę 100 zł. Przedstawił ponadto kserokopie: faktury za sprzedaż energii elektrycznej na kwotę 188,26 zł z terminem płatności do 1 marca 2012 r., fakturę za sprzedaż gazu na kwotę 147,45 zł za okres od 20 stycznia 2012 r. do 20 marca 2012 r. z terminem płatności do 30 marca 2012 r., pisma Spółdzielni Mieszkaniowej w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. informującego o wysokości obowiązującej od 2012 r. miesięcznej opłaty za zimną wodę i kanalizację w kwocie 51,46 zł, pisma Spółdzielni Mieszkaniowej w S. z dnia [...] grudnia 2011 r. informującego o wysokości opłaty czynszowej obowiązującej od 1 kwietnia 2012 r. w kwocie 243,90 zł, a także kserokopie wpłat zaległych należności czynszowych kwotach po 200 zł w dniu 23 lutego 2012 r. oraz 26 mara 2012 r. na konto Spółdzielni na podstawie nakazu zapłaty [...].
Rozpoznając zatem wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na wstępie zaznaczył, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na podyktowane przedmiotem sprawy i przysługujące mu z mocy prawa zwolnienie od nich – art. 239 pkt 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), o czym skarżący został poinformowany w piśmie z dnia 6 marca 2012 r. Sąd uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak podkreślił Sąd, w oparciu o złożone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu oświadczenia oraz nadesłanie dokumenty ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Na jego dochód, który w całości przeznaczany jest na utrzymanie skarżącego składa się renta w wysokości 1.600 zł netto (po potrąceniach w ramach egzekucji komorniczej 1.107 zł) oraz świadczenie z MOPS w wysokości 520 zł, łącznie 2.120 zł (po potrąceniach 1627 zł). Średnia miesięcznych opłat za energię elektryczną i gaz ustalona na podstawie przedłożonych przez skarżącego faktur daje miesięczną kwotę 167,86 zł, co po zsumowaniu z opłatą czynszową oraz opłatą za wodę i kanalizację daje łączną kwotę 462,32 zł - suma bieżących opłat mieszkaniowych. Miesięczny koszt zakupu leków przez skarżącego to 100 zł.
Analiza powyższych okoliczności pozwoliła Sądowi na stwierdzenie, że skarżący dysponuje comiesięcznie taką kwotą, która pozwala na wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów ustanowienie fachowego pełnomocnika w sprawie. Ocena całokształtu sytuacji materialno – bytowej skarżącego prowadzi do wniosku, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny - nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, przy czym – jak zaznaczył Sąd - zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy ciężar dowodu wykazania warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą.
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że w oświadczeniu o stanie majątkowym omyłkowo nie podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłym synem, który sprawuje nad nim opiekę. Syn nigdzie nie pracuje, mieszka ze skarżącym. MOPS w S. przyznał mu kwotę 520 zł, o której mowa w zaskarżonym postanowieniu, z tytułu sprawowania opieki nad skarżącym. Mając zatem na uwadze otrzymywaną przez skarżącego kwotę 1.600 zł (netto) oraz otrzymywaną przez syna kwotę 520 zł, po potrąceniach na osobę przypada ok. 814 zł. Biorąc pod uwagę wydatki na opłaty, utrzymanie domu, żywność, leki, środki higieniczne, odzież – całe miesięczne dochody są wydatkowane. Wobec powyższego nie był w stanie poczynić oszczędności, dlatego też nie stać go na profesjonalnego pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3).
Jak wynika z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, która pozwoliłaby sądowi na w pełni właściwą ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji, oceniając przedstawioną przez skarżącego jego sytuację majątkową, rodzinną i możliwości płatnicze, prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skutkującej przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że poniesienie przez wnioskodawcę kosztów ustanowienia pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Argumentacja zaś skarżącego przedstawiona w zażaleniu, modyfikująca oświadczenia wcześniej przez niego złożone nie mogła skutkować uwzględnieniem zażalenia. Przedstawione bowiem okoliczności nie mogą być uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, który dokonuje kontroli orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji, nie rozpoznaje natomiast ponownie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy.
Niezależnie od tego należy wskazać, że skarżący może ponownie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jeżeli przedstawi w sposób rzetelny swoją sytuację rodzinną i majątkową.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.