Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym D. W. i M. W. zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący nie wykazali, aby w okresie od wydania postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej, uzasadniająca wydanie postanowienia o odmiennej treści niż orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2015 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. W. i M. W., domagając się jego uchylenia lub zmiany oraz przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie z kolei do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Uwzględniając treść powyższych norm stwierdzić trzeba, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. i przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazali bowiem, aby od momentu wydania ww. postanowienia do dnia wydania skarżonego postanowienia sytuacja materialna skarżących zmieniła się na tyle, że teraz nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązkiem skarżących domagających się zmiany postanowienia w tym przedmiocie było wykazanie, że nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio, czego jednak nie uczynili.
Jak wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy są współwłaścicielami działek o powierzchni 2 488 m2 w[...]. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Natomiast w mieszkaniu, w którym mieszkają (o powierzchni 57 m2), nie mają wody ani ogrzewania, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Nie mają również kont bankowych, pojazdów mechanicznych poza rowerami, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych, organizacji społecznych. Na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. Zażalenie na postanowienie z dnia 29 kwietnia 2015 r. oddalił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 566/15.
W dniu 16 lutego 2017 r. skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3 055 zł miesięcznie. Ponoszą koszty utrzymania mieszkania w kwocie 500 zł miesięcznie. Na leki przeznaczają 800 zł w zależności od stanu zdrowia. Dodali, że kupują leki które ratują im życie. Wskazali, że koszty postępowań administracyjnych w tysiącach spraw to ponad 1000 zł miesięcznie. Podnieśli, że nie są w stanie opłacić spraw bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto wyjaśnili, że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Dodali, że nie mają zimnej wody i ogrzewania.
Analizując sytuację finansową i majątkową skarżących na podstawie złożonych oświadczeń we wniosku z dnia 16 lutego 2017 r. oraz w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że aktualnie ich miesięczne dochody kształtują się na wyższym poziomie niż wykazywany w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w kwocie 3 055 zł. W poprzednim wniosku skarżący wykazali dochód w kwocie 2 781 zł.
Powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie wykazali, że ich sytuacja materialna zmieniła się na niekorzyść i była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przeciwnie, w okresie pomiędzy rozpoznaniem obu wniosków ich sytuacja poprawiła się, ponieważ ich stałe comiesięczne dochody wzrosły.
Należy w tym miejscu podkreślić, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Jednocześnie wypada wskazać, że skarżący wprawdzie zainicjowali wiele postępowań sądowych, jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżących. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Stąd zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie zaszła podstawa do zmiany postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.