Uzasadnienie
Postanowieniem z 22 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 233/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek uczestniczki postępowania R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 260 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stwierdził, że obecnie na wnioskodawczyni, jako uczestniczce postępowania, nie spoczywają żadne koszty sądowe. Ponadto dodał, że pełnomocnikiem wnioskodawczyni jest jej matka, będąca skarżącą w sprawie, którą reprezentuje ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu. Na tej podstawie Sąd wywiódł, że interesy wnioskodawczyni i skarżącej są zbieżne, co oznacza, że w przypadku braku możliwości wzięcia udziału w rozprawie stanowisko wnioskodawczyni może przedstawić jej matka, korzystająca z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Niezależnie jednak od tych okoliczności Sąd wywiódł, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonujący, że faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Sądu, oświadczenie złożone przez R. P. jest niemiarodajne i nie pozwala na poczynienie niezbędnych ustaleń odnośnie jej sytuacji majątkowej. Sąd na podstawie całości posiadanych akt ustalił, że skarżąca posiada dom o pow. [..] m², w którym mieszka jej matka B. P. oraz babka, że wnioskodawczymi posiada również nieruchomość rolną o pow. [...] ha, oraz że podejmuje dorywczo zatrudnienie za granicą ([...]) przynajmniej od 2014 r. Jednakże w żadnym ze składanych dokumentów wnioskodawczyni nie ujawniła środków finansowych uzyskiwanych z tego tytułu. Wskazuje jedynie, że dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, na który składają się wyłącznie emerytury otrzymywane przez jej matkę i babkę. Taki stan rzeczy, zdaniem Sądu, świadczy o tym, że złożone przez R. P. oświadczenie jest niewiarygodne, a rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawczyni, gdyż to w jej interesie jest takie wypełnienie wniosku, aby pozwalało na poczynienie jednoznacznych ustaleń w sprawie.
Wnioskodawczyni w zażaleniu podniosła, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem w zakresie oddalenia jej wniosku o przyznanie adwokata z urzędu. Stwierdziła, że nie może sama uczestniczyć w postępowaniu i reprezentować swoich interesów, gdyż nie posiada wiedzy prawniczej w tym zakresie oraz przebywa poza granicami kraju. Podtrzymała oświadczenie dotyczące posiadanych nieruchomości i ich stanu, podejmowanych sezonowo prac za granicą, opisała stan zdrowia mieszkającej w jej domu babki. W związku z tymi okolicznościami wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy "chociaż w częściowym zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu".
Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności bezwarunkowego prawa do uzyskania prawa pomocy. Instytucja ta ograniczona jest jedynie dla tych osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bo często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych.
W tej sprawie analiza argumentów przedstawionych przez wnioskodawczynię prowadzi do wniosku, że zasadnie odmówiono jej udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie również pozbawione jest jakichkolwiek konkretów, które pozwoliłyby na dokonanie odmiennej oceny jej sytuacji materialnej, niż wynikająca z zaskarżonego postanowienia. Nie można zatem odmówić racji Sądowi pierwszej instancji, gdy wskazuje na to, że wnioskodawczyni składa oświadczenia niewiarygodne, niepełne, sprzeczne z uprzednio składami pismami, a tym samym uniemożliwiające ustalenie jej rzeczywistej kondycji finansowej. Mimo wszystko prawidłowo Sąd ustala, na podstawie posiadanych akt sprawy (w tym m.in. wniosków skarżącej B. P. o udzielenie prawa pomocy oraz wcześniejszego wniosku R. P. o prawo pomocy), stan majątkowy wnioskodawczyni, który w ocenie NSA wskazuje na to, że nie należy ona do osób ubogich, które w sprawie, w której biorą udział jedynie w charakterze uczestnika postępowania – nie są w stanie ponieść kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Już sama okoliczność, że wnioskodawczyni jest właścicielką domu, bez względu na jego stan, oraz nieruchomości rolnej (co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy umowy darowizny z [...] maja 2014 r.), a także okoliczność podejmowania pracy za granicą i uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia, wykluczają co do zasady możliwość udzielenia prawa pomocy. Okoliczności te sytuują bowiem żalącą się w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto, nawet jeżeli wnioskodawczyni chodzi obecnie jedynie o ustanowienie jej, w ramach prawa pomocy, pełnomocnika z urzędu, gdyż – jak twierdzi – nie może reprezentować swoich interesów na rozprawie z uwagi na przebywanie poza granicami kraju oraz nieznajomość prawa, to nie są to przesłanki warunkujące możliwość udzielenia jej prawa pomocy w tym zakresie, co wyraźnie wynika z brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Ponadto wskazać należy, że stawiennictwo na rozprawie jest nieobowiązkowe, a interesy żalącej się – zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem – reprezentuje jej matka, będąca skarżącą w sprawie i korzystająca z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
W tym stanie sprawy NSA uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione na nie zażalenie niezasadne. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., NSA postanowił jak w sentencji.