Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek skarżącej J. W. o wyłącznie sędziego NSA Stanisława Prutisa od orzekania w sprawie.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż we wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie skarżąca, zarzuciła sędziemu NSA Stanisławowi Prutisowi brak obiektywizmu, działanie na szkodę jej interesu prawnego i naruszenie jej praw wynikających z art. 2, art. 32 i art. 45 Konstytucji RP, w tym prawa do sądu. Odnośnie konkretnych spraw skarżąca podniosła następujące zarzuty wobec sędziego:
- - w sprawie II SA/Bk 51/05 jej zdaniem nieprawidłowo potraktował jako skargę wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, czym uniemożliwił rozpoznanie sprawy przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wydany przez sędziego w tej sprawie wyrok został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 208/06;
- - w sprawie II SA/Bk 337/07 wydano wyrok, którego skutkiem było dopuszczenie do użytkowania obiektu budowlanego nieposiadającego warunków zabudowy, decyzji środowiskowej, uzgodnienia organu sanitarnego i ostatecznego pozwolenia na budowę (skarżąca szczegółowo przedstawiła jak, jej zdaniem, wyglądała kwestia ostateczności pozwolenia na budowę). W tej sprawie sędzia nie zapoznał się ze składanymi do akt pismami procesowymi oraz uniemożliwił jej wypowiedzenie się w sprawie;
- - uczestnicząc w składzie sędziowskim sprawy II SA/BK 647/08 nie oponował przeciwko niedopuszczalnej zmianie przedmiotu skargi (z "nierespektowania" wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego na "niewykonanie" wyroku NSA), co zmusiło ją do dodatkowych czynności procesowych (zaskarżenia bezczynności Wojewody) oraz doprowadziło do wprowadzenia w błąd Naczelny Sąd Administracyjny, który rozpoznał skargę kasacyjną, nieposiadając wszystkich niezbędnych dokumentów;
- - w sprawie II SA/Bk 272/09 błędnie oddalił skargę akceptując stanowisko organu,
- - w sprawie II SAB/Bk 6/10 wydał wyrok uchylony następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny;
- - w sprawie II SO/Bk 3/10 bezpodstawnie oddalił wniosek o wymierzenie grzywny Wojewodzie za nieprzekazanie akt;
- - w sprawie II SAB/Bk 10/10 błędnie umorzył postępowanie;
- - w sprawie II SAB/Bk 46/11 rozpoznał skargę wychodząc poza jej granice poprzez zamieszczenie w sentencji wyroku sformułowania "nie stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa", czym pozbawił stronę prawa dochodzenia odszkodowania;
- - w sprawie II SAB/Bk 76/11 również błędnie oddalił skargę.
W ocenie skarżącej powyższe okoliczności przemawiają za wyłączeniem sędziego Stanisława Prutisa, bowiem jego udział w składach orzekających rozpoznających sprawy nie gwarantuje bezstronności i poszanowania prawa obywatela do sądu.
W dniu 5 lipca 2012 r. sędzia Stanisław Prutis złożył oświadczenie wskazując, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jego bezstronności w sprawie. Wskazał również, że fakt bycia przez niego sędzią referentem w 26 sprawach z udziałem skarżącej pozwala zrozumieć występujące u strony poczucie braku obiektywizmu, z którego to powodu stwierdził, że "dla dobra wymiaru sprawiedliwości nie oponuje wnioskowi o wyłączenie go od orzekania w sprawie".
Oddalając wniosek, Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa od orzekania. Zdaniem Sądu nie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego z mocy art. 18 § 1 pkt 1 – 7 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270- zwanej dalej p.p.s.a.). Nie ma, bowiem miejsca żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie, czyniącą z sędziego, co do którego zgłoszono wniosek, iudex inhabilis.
Odnośnie podstawy wyłączenia z art. 19 p.p.s.a., Sąd wskazał na wypracowane w orzecznictwie stanowisko, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest, zatem wystarczająca sama wątpliwość strony w tym zakresie, bądź wyłącznie utrata zaufania, co do bezstronności sędziego, czy przekonanie o jego stronniczości. Uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia również prowadzenie przez niego rozprawy z naruszeniem przepisów postępowania, czy też niewłaściwa postawa sędziego oraz wadliwe prowadzenie rozprawy w innej sprawie. Jak podkreślił Sąd, wyczerpującej wykładni przepisu art. 19 dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2012 r. (sygn. akt II OZ 559/12), którym wskazał, że rolą wymienionej normy jest zapewnienie obiektywizmu sądu, ale nie może być ona traktowana jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów tylko dlatego, że ich orzeczenia nie odpowiadają subiektywnemu pojmowaniu przez stronę jej własnych interesów.
Inaczej rzecz ujmując, składy sędziowskie nie mogą być "dobierane" według subiektywnego odczucia strony, przekonanej o nietrafności orzeczenia wydanego przez sędziego lub z jego udziałem, o prowadzeniu przez niego postępowania stronniczo, których to twierdzeń strona nie popiera okolicznościami obiektywnymi.
Wskazując na powyższe okoliczności, z uwzględnieniem treści złożonego przez sędziego oświadczenia, szczególnego- zdaniem Sądu- znaczenia nabiera fakt, że żądanie wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. nie może być uzasadniane wyłącznie orzekaniem przez niego w różnych i wielu sprawach tej samej strony. Jak podkreślił, brak bezstronności można sędziemu skutecznie zarzucić wyłącznie wówczas, gdy wynika on z okoliczności leżących po jego stronie i mających wpływ na obiektywizm jego działania, ale takich, które istnieją również dla obiektywnego obserwatora, czy inaczej, które byłyby na tyle poważne, że obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do jego bezstronności. Żądanie wyłączenia, takiej obiektywnej okoliczności nie stanowi fakt orzekania sędziego w kilkudziesięciu nawet sprawach skarżącej, niezależnie od tego, czy orzeczenia przez niego wydane były akceptowane pod względem prawnym przez sąd kasacyjny, czy też nie.
Innym celom służy, bowiem zażalenie lub skarga kasacyjna od danego orzeczenia, a innym wniosek o wyłącznie sędziego. Środki zaskarżenia mają na celu wyeliminowanie orzeczeń prawnie wadliwych, podczas gdy wniosek o wyłączenie służy zapewnieniu takiego stanu, w którym sąd (sędzia) nie sprzyja żadnej ze stron postępowania oraz tak samo otwarcie i krytycznie podchodzi do stanowisk wszystkich stron postępowania. Skarżąca nie uprawdopodobniła, opisując we wniosku sprawy, co do których rozstrzygnięcia wnosi zastrzeżenia, że wynikało to właśnie z braku obiektywizmu. Wykazała tylko, że w niektórych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny wyraził odmienną od składu orzekającego z udziałem sędziego Stanisława Prutisa ocenę prawną oraz że w niektórych skarżąca nie zgadza się ze sposobem procedowania przez sędziego. Są to jednak wyłącznie zarzuty o charakterze procesowym, nie mogące prowadzić do zastosowania art. 19 p.p.s.a. i odsunięcia sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Natomiast w żadnym miejscu skarżąca nie wykazała, aby zastrzeżenia wynikały z okoliczności obiektywnych, podważających bezstronność sędziego.
Odnośnie złożonego przez sędziego oświadczenia, Sąd uznał, że przede wszystkim zawiera ono wskazanie o braku okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2012 r. (sygn. akt II FZ 147/12) "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Takich okoliczności podważających obiektywizm w sprawie niniejszej nie wskazano.
Natomiast druga część oświadczenia sędziego może świadczyć wyłącznie o dostrzeżeniu przez niego faktu negatywnego oceniania go przez skarżącą i pozostawieniu oceny zasadności wniosku do uznania sądu rozpoznającego żądanie wyłączenia. Nie daje jednak podstaw do twierdzenia, jakoby z tego powodu sędzia utracił obiektywizm i cechę bezstronności w orzekaniu w sprawach skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa w sprawie niniejszej nie odbiera stronie zagwarantowanego jej konstytucyjnie prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Konstytucji RP) i na podstawie art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła J. W., wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie argumentów wymienionych we wniosku o wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa. W uzasadnieniu wniesionego zażalenia skarżąca wymieniła wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i wskazała na popełnione w nich, w jej ocenie, błędy. Nadto podkreśliła niewłaściwe nastawienie sędziego NSA Stanisław Prutisa do jej osoby, co wynika ze sprawy sygn. akt II SAB/Bk 81/11, jak podkreśliła "wykazał się brakiem dociekliwości o prawdzie obiektywnej, pominął moje wyjaśnienia zawarte w pismach procesowych w zakresie stanu faktycznego sprawy na dzień orzekania. Zaczął prowadzić rozprawę bez stosownych akt administracyjnych Wojewody Podlaskiego i nie dopuszczał mnie do głosu. Na rozprawie w sprawie II SAB/Bk 6/10 usłyszałam <>". Ponadto skarżąca wskazała na faworyzowanie, w jej ocenie, przedstawiciela Wojewody Podlaskiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Oceniając wniesione w sprawie zażalenie, stwierdzić należało, iż nie zawiera ono żadnej takiej argumentacji, która pozwalałaby na poddanie w wątpliwość kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 p.p.s.a.).
Wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, Lex nr 7068).
Słusznie przyjął przy tym Sąd pierwszej instancji, że okoliczności takiej nie może stanowić również to, że część podjętych przez Sąd rozstrzygnięć w składzie, którego zasiadał sędzia objęty rozpoznawanym wnioskiem, zostały następnie uchylone w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej. Czym innym jest ocena prawna poglądów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny, a czym innym kwestia wątpliwości, co do bezstronności sędziego w sprawie. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, sam fakt że sędzia sądu administracyjnego, którego wyłączenia domaga się skarżący był sprawozdawcą w innej jego sprawie, z jego udziałem nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2005 r. sygn. akt I OZ 935/05; z dnia 28 października 2005 r. sygn. akt I OZ 1125/05; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 750/10; z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 559/12- wszystkie orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić trzeba, iż warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziego NSA Stanisław Prutisa i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić. Zgłaszane przez skarżącą w rozpoznawanym zażaleniu wątpliwości, mogły być, i zresztą były kwestionowane w ramach przysługujących stronie środków prawnych. Nie stanowią one jednak, na co powyżej wskazywano, przesłanki do wyłączenia sędziego. Ponadto pozostałe przedstawione przez stronę skarżącą argumenty, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie nie świadczą jeszcze o negatywnym nastawieniu w stosunku do osoby skarżącej sędziego NSA Stanisława Prutisa.
Ze wskazanych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.