Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Bytowie z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia dla Burmistrza Bytowa.
Z oświadczeń o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawcy złożonych na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani wartościowych przedmiotów, nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera żadnego zasiłku. Wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe - pozostaje w związku małżeńskim, w którym istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie około 1.400 zł miesięcznie, przy czym środki te nie wystarczają jej na bieżące utrzymanie.
Postanowieniem z dnia 13 maja 2015r., wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono W. K. przyznania prawa pomocy.
Po rozpoznaniu wniesionego przez W. K. sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd przywołując podstawy prawne stosowania instytucji prawa pomocy tj. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 252 § 1 P.p.s.a. zauważył, że rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Na wnioskodawcy spoczywa tym samym ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.
Dokonując analizy złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń Sąd I instancji stwierdził, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są dalece rozbieżne, a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności.
Sąd wskazał zatem, że pierwszą okolicznością przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy jest niekompletność oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach wnioskodawcy. Twierdząc o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego nie wyjaśnił on z jakich środków finansuje zakup żywności, środków czystości, ubrań - skoro nie dostarcza mu ich rodzina i nie korzysta z pomocy społecznej. Sąd nie uznał za wystarczające oświadczenia skarżącego, że "utrzymuje się z tego co mu dzień przyniesie" (pismo z dnia 5 maja 2015 r., k.
- 42) i że "utrzymuje się praktycznie z niczego" (pismo – data stempla pocztowego -z dnia 11 maja 2015 r., k.51).
Sąd zwrócił uwagę, że oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a., złożone przez wnioskodawcę nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego obecnej, rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2015 r. zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty należy w tej materii złożyć. Z pisemnej odpowiedzi udzielonej na powyższe wezwanie wynikało, że wnioskodawca nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku.
Mając na uwadze podane przez wnioskodawcę okoliczności Sąd uznał, że skarżący nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny.
W ocenie Sądu skarżący, mimo formalnego składania oświadczeń o swej sytuacji majątkowej, uchyla się w istocie od obowiązku podania dokładnych danych o swoim stanie majątkowym i dochodach.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, co stanowi przeszkodę przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Sąd zauważył, że skarżący od paru lat w podobny sposób, jak w niniejszej sprawie, przedstawia swoją sytuację majątkową. Jego deklarowana bardzo zła sytuacja finansowa nie przeszkodziła mu jednak w ustanowieniu w jednej z toczących się przed tutejszym sądem spraw pełnomocnika z wyboru i uiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej (ówczesna sygn. akt III SA/Gd 350/14).
W zażaleniu na powyższe postanowienie W. K. wniósł o uchylenie tego postanowienia i przyznanie prawa pomocy wskazując, że przedstawił i udokumentował w odpowiedni sposób swoją trudną sytuację materialną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów sądowych.
Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo.
Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z jego strony współpracy w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej i osobistej. Pomimo, iż skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie i doprecyzowanie jego sytuacji materialnej, kierowanego do niego wezwania nie wykonał, nie przedstawiając wskazywanych dokumentów, bądź przedkładając oświadczenia, których wiarygodność budzi uzasadnione zastrzeżenia. Tymczasem skarżący jako osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, winien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Warto podkreślić, że ocenie podlega aktualna sytuacja materialna wnioskodawcy, zaś sam fakt, iż strona składała wnioski o przyznanie jej prawa pomocy w innych sprawach pozostaje bez wpływu na dokumentację przedstawioną w niniejszej sprawie. Podobnie należało ocenić przedstawione przez skarżącego dokumenty z prowadzonych wobec niego w latach 2007-2012 postępowań egzekucyjnych.
Za odmową udzielenia prawa pomocy przemawiała ponadto okoliczność ustalona przez Sąd I instancji z urzędu. Skoro skarżący konsekwentnie w różnych postępowaniach sądowych toczących się z jego udziałem przedstawia swoją sytuację majątkową jako bardzo złą, to nie powinien także posiadać środków na jakiekolwiek opłaty związane z jego udziałem w sprawie. Fakt, że skarżący opłacił wpis od skargi kasacyjnej i ustanowił sobie adwokata z wyboru w jednej ze spraw przeczy jego dotychczasowym oświadczeniom i powoduje, że są one niewiarygodne. Wskazuje to także na to, że skarżący wykorzystuje instytucję prawa pomocy niezgodnie z jej przeznaczeniem – zapewnianie osobom ubogim prawa do sądu. Stosownie do własnych potrzeb raz uznaje się za osobę spełniającą kryteria przyznania prawa pomocy by innym razem dokonać wszelkich opłat związanych ze swoim udziałem w sprawie. Takie partykularne korzystanie z instytucji prawa pomocy jest niedopuszczalne i zaprzecza jej istocie.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.