Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 stycznia 2020 r., IV SA/Wa 2306/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie w sprawie ze skargi J.K., E.K. i P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (SKO lub Kolegium) z 3 czerwca 2019 r., nr KOA 2502/Ar/18, w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję nr 16/2018/W Wójta Gminy M. z 29 czerwca 2018 r.; w pkt 2. zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 980 zł.
Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w wyroku wskazano, że zapadło ono na podstawie art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., dalej Ppsa) w zw. z art. 205 § 2 Ppsa. Na koszty te złożyły się: uiszczony wpis od skargi w kwocie 500 zł (w wyroku oczywiście omyłkowo wskazano, że był on uiszczony przez "skarżącego" – uwaga Sądu), ustalony na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), koszty zastępstwa procesowego (480 zł), stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst Dz. U. 2018, poz. 265, rozp. MS 2015) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
W motywach w/w wyroku wskazano ponadto, że nie uwzględniono – zawartego w skardze – wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, według sześciokrotności stawki minimalnej, tj. w wysokości 2880 zł, z uwagi na duży nakład pracy poczynionej przez pełnomocnika skarżących, która miała przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. We wniosku tym eksponowano dużą ilość wadliwych aktów administracyjnych, a także liczne naruszone przepisy, co w efekcie prowadziło do stwierdzenia skarżących, że sprawę cechował wysoki stopień skomplikowania.
W ocenie sądu pierwszej instancji skarga została w dużej mierze oparta o zarzut naruszenia art. 153 Ppsa, zarzuty były analogiczne do zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego, pełnomocnik "skarżącego" nie wykazał, aby nakład pracy spożyty do jej sporządzenia przewyższał wymaganą od profesjonalisty staranność w prowadzeniu spraw mocodawców.
Wyrok IV SA/Wa 2306/19 został zaskarżony skargą kasacyjną E. R., zaś skarżący – reprezentowani przez radcę prawnego – nie wnosząc skargi kasacyjnej, zaskarżyli zażaleniem postanowienie zawarte w pkt 2 wyroku IV SA/Wa 2306/19, zaskarżając je ponad kwotę 980 zł. W zażaleniu zarzuca się naruszenie art. 205 Ppsa oraz § 15 ust. 3 rozp. MS 2015 i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżących dodatkowego wynagrodzenia w wysokości 1900 zł.
W zażaleniu eksponowano niektóre kryteria przyznania wynagrodzenia pełnomocnika strony skarżącej, takie jak: nakład pracy oraz wkład radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Żalący się naprowadzają, że z samego matematycznego porównania objętości skargi (17 stron) oraz doświadczenia życiowego wynika, że jej redakcja zajęła 17 godzin, zaś 3 godziny musiały zostać poświęcone na analizę akt sprawy oraz przepisów prawa. Wyliczono, że w takim przypadku stawka godzinowa pracy pełnomocnika wynosić powinna 144 zł, co nie jest wartością wygórowaną.
Podczas rozprawy pełnomocnik skarżących wnosił i wywodził jak w zażaleniu, zaś pełnomocnik skarżącej kasacyjnie pozostawił ocenę trafności zażalenia do uznania Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega rozpoznaniu w trybie przepisów Ppsa (Dz. U. 2023, poz. 256), stosuje się tu odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2.
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 Ppsa), wyjątek od niej stanowią przepisy art. 200-201 Ppsa (na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji) i art. 203-204 Ppsa w postępowaniu wywołanym skargą kasacyjną. W art. 200 Ppsa, który był stosowany przez sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie, wprowadza się tzw. "zasadę rezultatu", zgodnie z którą stronie, której środek zaskarżenia okazał się skuteczny, należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Pod tym ostatnim pojęciem – w odniesieniu do strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego – ustawodawca rozumie m. in. ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego (art. 205 § 2 Ppsa). Odrębne przepisy, o których mowa w art. 205 § 2 Ppsa, to – w realiach przedmiotowej sprawy – przepisy rozp. MS 2015.
Z przywołanego rozp. MS 2015 wynika, że opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4 (§ 15 ust. 1 cyt. rozporządzenia). Z kolei opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1) niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu;
- 2) wartość przedmiotu sprawy;
- 3) wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie;
- 4) rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (art. 15 § 3 cyt. rozporządzenia).
Zauważyć należy, że § 16 rozp. MS 2015 umożliwia złożenie oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia w każdej sprawie, a więc zarówno w rozpoznawanej na rozprawie, jak i niewymagającej przeprowadzenia rozprawy, w takim przypadku sąd powinien był ocenić okoliczności wskazane w § 15 ust. 3 rozp. MS 2015. Złożenia oświadczenia o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego na podstawie § 16 rozp. MS 2015 nie obliguje sądu do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w tym oświadczeniu, niemniej w takiej sytuacji, sąd powinien był ocenić, czy możliwe jest jej zasądzenie na podstawie § 16 rozp. MS 2015. Takie rozważania zawarte zostały w postanowieniu wyroku odnośnie kosztów postępowania, a Sąd Naczelny w tym składzie podziela zawartą w nich argumentację.
Nie jest skuteczny zarzut naruszenia art. 205 Ppsa, już choćby z tego względu, że w zażaleniu nie zwrócono należytej uwagi, że jest to regulacja rozbudowana, składająca się z kilku paragrafów, od wnoszącego środek zaskarżenia – gdy sporządza go fachowy pełnomocnik – oczekiwać należałoby wskazania w sposób jednoznaczny naruszonego przepisu. Z motywów zażalenia wnosić wypadnie, że skoro chodzi skarżącym o przyznanie w wyroku kosztów obejmujących wynagrodzenie w kwocie uwzględniającej tylko tzw. stawkę podstawową, to w grę wchodzi zarzut naruszenia art. 205 § 2 Ppsa. Taki zarzut jest chybiony, skoro przepis ten określa jedynie górną granicę wynagrodzenia pełnomocnika.
Nie jest także skuteczny zarzut naruszenia § 15 ust. 3 rozp. MS, z uzasadnienia zażalenia wynikałoby, że żalący się zarzucają naruszenie przepisów jego pkt 1 i 3. Sąd Naczelny podziela stanowisko zajęte w pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku, że brak było – w realiach kontrolowanej sprawy – podstaw do przyjęcia o zasadności zawartych w przywołanych przepisach przesłanek stanowiących podstawę do zasądzenia wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego skarżących, przy zastosowaniu zwiększenia stawki opłaty ponad stawkę minimalną, do wysokości sześciokrotności tej stawki. Z treści zażalenia nie wynika na czym miałby polegać wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie wskazano również na czym miałby polegać wkład pracy pełnomocnika skarżących niezbędny do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie (§ 15 ust. 3 pkt 3 rozp.
MS 2015). Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik skarżących reprezentował ich w postępowaniach, w których zapadły uprzednio przywołane wyroki NSA i WSA w Warszawie. Obecnie kontrolowany wyrok WSA w Warszawie wydano na pierwszej rozprawie, w przedmiotowym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie podejmowano także innych czynności, w tym zmierzających do polubownego załatwienia sprawy, przeto nie zachodziła przesłanka § 15 ust. 3 pkt 1 rozp. MS 2015 nakazująca uwzględnić te okoliczności, jako uzasadniające podwyższenie wynagrodzenia fachowemu pełnomocnikowi. Trafnie sąd pierwszej instancji wywodził, że skargę oparto przede wszystkim na zarzutach nieuwzględnienia ocen prawnych wyrażonych w zapadłych uprzednio wyrokach sądów administracyjnej w granicach tej samej sprawy. Sama objętość sporządzonej skargi nie mogła mieć znaczenia dla skuteczności podniesionych zarzutów w zażaleniu, ocena żalących się odnośnie podkreślania objętości samej skargi, gdy nie została spełnione przesłanki z § 15 ust. 3 pkt 1 i 3 rozp. MS 2015, o których częściowo traktuje pełnomocnik skarżących, nie jest wystarczającym argumentem za zmianą zaskarżonego wyroku w oczekiwanym w zażaleniu zakresie.
Z tych względów orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku.