Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 207/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Rzeszowie odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że przedmiotem skargi M. K. skierowanej do WSA w Rzeszowie była decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z [...] stycznia 2015 r. nr [...], wydana w sprawie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego. M. K. została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W terminie do uiszczenia wpisu skarżąca zwróciła się do WSA o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Pismem z 30 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do podania: wysokości netto uzyskiwanego przez siebie dochodu i wynagrodzenia za pracę męża, średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny i domu, rodzaju prowadzonej działalności i ilości zatrudnianych pracowników, wydatków z tytułu korzystania z telefonu, wskazania wszystkich posiadanych przez nią, męża i córkę pojazdów mechanicznych oraz innych nieruchomości niż zajmowany przez rodzinę dom. Skarżącą wezwano także do podania celu, na który zaciągnęła kredyt, którego miesięczna rata to 600 zł, wysokości wynagrodzenia działającego w jej imieniu pełnomocnika i źródła pokrycia tego wydatku oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych swoich, męża i córki za określony w wezwaniu czas.
W odpowiedzi na wezwanie M. K. w piśmie z 8 kwietnia 2015 r. podała, że jej dochód miesięcznie nie przekracza obecnie 500 zł, natomiast dochód netto jej męża to 1286,17 zł. Prowadzona przez nią działalność to produkcja i sprzedaż odzieży dziecięcej. Średnie miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny i domu to: prąd – 200 zł, woda – 140 zł, wywóz śmieci – 50 zł, ogrzewanie w sezonie grzewczym – 600 zł, żywność – 500 zł, telefony 75 zł. Skarżąca podała, że oprócz domu nie posiada żadnych nieruchomości, zaś pełnomocnik zadeklarował gotowość do świadczenia pomocy prawnej pro bono.
Postanowieniem z 21 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy WSA - odmówił skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie.
W sprzeciwie wnioskodawczyni nie zgodziła się z ww. postanowieniem podnosząc, że rozstrzygnięcie to zamyka jej możliwość obrony praw przed sądem, jest niesłuszne, niesprawiedliwe i zawiera błędne stwierdzenia. Wniosła o uchylenie postanowienia i przyznanie prawa pomocy.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że informacje podane przez skarżącą nie potwierdziły, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie była wiarogodna, zarówno co do uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie uprawdopodobniła ona również w całości swojej sytuacji finansowej i wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów.
Zażaleniem M. K. zaskarżyła ww. postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej Ppsa) w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 i art. 45 Ppsa poprzez brak wezwania skarżącej do podpisania wszystkich pism, a w konsekwencji rozpoznanie sprawy w oparciu o materiał względem którego nie usunięto wszystkich braków formalnych,
- 2. art. 260 Ppsa poprzez oparcie się przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wyłącznie na tym samym materiale dowodowym, na którym opierał się uprzednio referendarz sądowy oraz brak wyeliminowania nasuwających się sądowi I instancji wątpliwości co do sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o prawo pomocy, brak uwzględnienia istotnych w sprawie okoliczności wynikających ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego i w konsekwencji dokonanie kontroli przez sąd administracyjny w sposób oderwany od materiału zawartego w aktach sprawy,
- 3. art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 166 Ppsa poprzez brak należytego wyjaśnienia dlaczego sąd I instancji uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie jest wiarygodna,
- 4. art. 246 § 3 Ppsa poprzez przyjęcie, że zakresem tegoż przepisu jest objęta również pomoc prawna świadczona pro bono i w konsekwencji niezasadne oddalenie wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Wskazując na powyższe zarzuty wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 Ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Art. 246 § 1 Ppsa - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1 lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa).
Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, Niedostarczenie zatem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że strona nie wykazała w sposób pełny swojej sytuacji finansowej i materialnej, co powinna była przedstawić, aby uzyskać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza przeprowadzona przez sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Skoro skarżąca nie przedstawiła pełnych informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jej rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to jej wniosek nie mógł być uwzględniony. Nie wyjaśniła także, z jakich środków sfinansowała pracę pełnomocnika (w aktach sprawy nie ma oświadczenia pełnomocnika procesowego, że działa pro publico bono).
Skarżąca nie dopełniła obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazać należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z powyżej przedstawionych przyczyn niemożliwym było ustalenie, czy sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Stwierdzić należy zatem, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.