Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2242/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Warszawie odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej GDOŚ) z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że [...] zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że jego działalność z założenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej o charakterze eksperckim, wykonywanej bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania Skarżącego, czego przejawem są straty finansowe. Jedynym dochodem są składki członkowskie, nie pokrywające kosztów funkcjonowania Skarżącego.
W 2012 r. przychody Skarżącego wyniosły 780,31 zł, koszty realizacji zadań statutowych wyniosły 7.075,97 zł, zatem wynik finansowy za rok 2012 wyniósł -6.295,66 zł. Rok 2013 również zamknął się stratą: wpływy ze składek wyniosły 1.220 zł, wydatki zaś 7.114,67 zł.
Podniesiono także, że z uwagi na charakter działań, Skarżący nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, gdyż zatraciłby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody. W przedmiotowej sprawie Skarżący już poniósł wysokie koszty dokumentacji terenowych. Skarżący występuje w sprawie reprezentując niedoceniany interes społeczny, jakim jest ochrona przyrody. Działa więc w interesie społecznym, nie własnym.
W związku z tym wniesiono o obniżenie kosztów wpisu o połowę - do kwoty 50 zł.
Zarządzeniem z 19 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji, ilu członków liczy Skarżący, jaka jest aktualnie wysokość składki, a także poprzez nadesłanie dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Skarżącego w latach 2014 i 2015.
W piśmie z 20 kwietnia 2015 r. Skarżący poinformował, że liczy 26 członków zwyczajnych i 4 wspierających, a wysokość składki za rok wynosi od 12 do 50 zł. Do pisma dołączono: listę członków, uchwałę z 11 czerwca 2014 r. w sprawie określenia wysokości składek, wyciąg z konta za lata 2014 i 2015 i kopię CIT złożonego w 2014 r. Skarżący poinformował, że dodatkowe koszty działania w 2014 r. to koszty wykorzystania samochodu prywatnego, oszacowane na kwotę 6.820,13 zł, co zakwalifikowano jako stratę.
Postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżący wniósł sprzeciw od wyżej wskazanego postanowienia.
Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że Skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy, ponieważ nie podjął on wszelkich niezbędnych kroków, aby uzyskać środki finansowe na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ocenie sądu I instancji Skarżący ponadto nie wykazuje stosownej inicjatywy w uzyskiwaniu środków finansowych ze źródeł innych niż składki członkowskie, np. z darowizn, spadków, zapisów oraz ofiarności publicznej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło [...].
W uzasadnieniu podniesiono, że Towarzystwo bazuje wyłącznie na pracy społecznej, stąd też koszty księgowe nie odzwierciedlają faktycznych wydatków i kosztów funkcjonowania Towarzystwa.
Dodatkowo nadmienia, że przy natłoku spraw związanych z działaniami na rzecz przyrody, dla organizacji bazującej na pracy społecznej członków pracujących zawodowo poza Towarzystwem, niemożliwe jest podjęcie dodatkowych działań mających na celu pozyskanie funduszy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Stosownie jednak do art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
W przedmiotowej sprawie skarżące Towarzystwo nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (§ 8 Statutu Towarzystwa), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. A zatem, [...], którego statutowa działalności polega m. in. na prowadzeniu sporów sądowych, powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów. Towarzystwo powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
WSA w Warszawie, wskazując na przedmiot działalności Stowarzyszenia, słusznie zauważył, że z akt sprawy nie wynika, aby Towarzystwo podjęło działania w celu zgromadzenia innych niż składki członkowskie środków finansowych na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym.
Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Ponadto na obecnym etapie postępowania, celem zagwarantowania realizacji statutowej działalności Stowarzyszenia, wymagany koszt sądowy to 100 zł wpisu sądowego od skargi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżące Towarzystwo nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty.
Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem zażalenia nie może być również podnoszony przez Stowarzyszenie argument, że zaangażowanie w realizację statutowych celów Towarzystwa powoduje niemożność działania organizacji celem pozyskania środków na prowadzoną działalność.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, oddalił zażalenie.