Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 399/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stowarzyszeniu zwykłemu – L. O. F. i F. RP z siedzibą w W. (dalej: "skarżący" lub "stowarzyszenie") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym, które świadomie zaniechało pozyskania środków na realizację swoich celów poprzez, np. pobieranie składek członkowskich. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skoro stowarzyszenie dobrowolnie nie zapewniło sobie możliwości pozyskania środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie był usprawiedliwiony. Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowanie jest rzeczywiście niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.
W zaskarżonym postanowieniu stowarzyszenie wskazało, że nie posiada majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest organizacją działającą dla dobra interesu publicznego, jego członkowie ze względu na brak możliwości finansowych nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Natomiast przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w rejestrowe nie jest możliwe ze względu na brak przewidzianej ustawą minimalnej liczby członków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W piśmiennictwie wskazuje się, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy przyjmując, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa.
Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa, dlatego winno być udzielane wyjątkowo. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z wielokrotnie w orzecznictwie wyrażanym poglądem, że z faktu, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).
W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że stowarzyszenie nie wykazało, iż podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zakładając udział w postępowaniach sądowych stowarzyszenie winno uwzględnić, że taka działalność wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika, aby stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia środków finansowych na prowadzenie postępowania przed sądem administracyjnym. Zaś okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie spraw sądowych. Skoro stowarzyszenie chce skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej to powinno mieć na uwadze, że wiąże się to z koniecznością ponoszenia kosztów, powinno więc zabezpieczyć środki na pokrycie ww. kosztów.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.