Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. II SA/Kr 1135/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie przyznania A. K. prawa pomocy obejmującego ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 grudnia 2013 r. oddalającym skargę A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, pomimo że postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r. prawo to w zakresie całkowitym zostało już stronie przyznane. Okoliczność, że ustanowiony pełnomocnikiem skarżącej adwokat J. B. sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji z dnia 4 grudnia 2013 r. w świetle dyspozycji art. 243 § 1 i 2 p.p.s.a., nie powoduje, że skarżąca, nie zgadzając się z tą opinią, jest uprawniona do wystąpienia o kolejnego pełnomocnika z urzędu. Jeżeli stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, może swoje zastrzeżenia zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia innego pełnomocnika. W niniejszej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka nie znalazła podstaw do wyznaczenia innego pełnomocnika, nie mając zastrzeżeń co do prawidłowości podjętych przez adw. J. B. czynności, co oznacza, że skarżąca nie podzielając wniosków wynikających ze sporządzonej opinii prawnej, powinna skorzystać z możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru.
W zażaleniu na powyższe postanowienie A. K. wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, albowiem umorzenie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy uniemożliwia jej skuteczne wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak wyjaśniła, precyzując sformułowane w tym zakresie żądanie, dotyczył bowiem postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a nie zmiany dotychczasowego pełnomocnika. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia skorzystanie z prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie przez sąd administracyjny prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu następuje, gdy składający wniosek wykaże, że nie posiada środków pozwalających na ustanowienie we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru. W myśl art. 253 p.p.s.a., o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych. Art. 243 § 2 p.p.s.a. stanowi jednocześnie, że przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje także postępowanie egzekucyjne. Wskazywana regulacja odnosząca się do zasad przyznawania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym każe przyjąć, że kompetencją sądu administracyjnego pozostaje rozstrzygnięcie, czy składający wniosek spełnia warunki ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, natomiast rolą właściwej korporacji prawniczej jest wyznaczenie dla strony konkretnego pełnomocnika, który reprezentował ją będzie w toku prowadzonego postępowania sądowego.
Wyznaczony dla strony pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna. W tym kontekście zauważenia wymaga, że sposób reprezentacji mocodawcy przez jego pełnomocnika co do zasady nie podlega kontroli sądu administracyjnego.
W niniejszym postępowaniu na wniosek skarżącej zostało przyznane jej prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata, który na etapie następującym po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku z dnia 4 grudnia 2013 r. oddalającego skargę sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia. Wskazywana czynność prawna poprzez wykazanie, że wyrok Sądu I instancji nie zawiera wad uzasadniających wniesienie od niego środka odwoławczego, stanowiła o braku podstaw do wniesienia w niniejszej sprawie przez pełnomocnika skarżącej skargi kasacyjnej. Konsekwencją odstąpienia od zaskarżenia wyroku Sądu było niezaistnienie przyczyny, która nakazywałaby wystąpienie do Sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 86 § 1 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a.). Żądanie skarżącej dotyczące ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – w przywołanych okolicznościach sprawy - odnosi się zatem do czynności procesowej, która w zakończonym postępowaniu sądowym podlegała już niejako "rozstrzygnięciu", co nakazuje uznać je za nieusprawiedliwione.
Nie może budzić wątpliwości, że rola pełnomocnika z urzędu na etapie postępowania następującym po wydaniu wyroku przez wojewódzki sąd administracyjny powinna być rozumiana jako udzielenie stronie porady prawnej dotyczącej szans powodzenia skargi kasacyjnej w sprawie toczącej się z udziałem tejże strony. Jeżeli pełnomocnikowi nie można zarzucić braku dołożenia należytej staranności przy ocenie zasadności wniesienia skargi kasacyjnej, strona nie może się domagać zmiany pełnomocnika, czy też ustanowienia przez sąd nowego pełnomocnika w ramach kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Za w pełni trafne należy uznać stanowisko Sądu I instancji w zakresie, w jakim wskazuje ono, że skarżąca, niepodzielając wniosków wynikających ze sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, jeżeli w swojej opinii przeświadczona jest, że wyrok Sądu z dnia 4 grudnia 2013 r. jest wadliwy, musi skorzystać z możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru, albowiem jest to jedyna droga do zaskarżenia wskazanego orzeczenia.
Obowiązek państwa odnoszony do zapewnienia stronom pozostającym w ubóstwie skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości polega bowiem na zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania systemu bezpłatnej pomocy prawnej. Musi on uwzględniać tak prawo dostępu strony do sądu, jak i niezależność zawodów prawniczych. W orzecznictwie ETPCz podkreśla się, że władztwo państwa w tym zakresie nie może być rozumiane jako obowiązek podjęcia przez państwo działań zobowiązujących osoby wykonujące wolne zawody prawnicze do wniesienia zgodnie z wolą uprawnionego środka prawnego nie mającego, w ocenie pełnomocnika, szans powodzenia, czy też w ramach udzielonego prawa pomocy ustanawianie nowych pełnomocników z urzędu celem spełnienia woli strony (por. wyrok ETPCz z dnia 22 marca 2007 r. Staroszczyk przeciwko Polsce, nr skargi 59519/00, §133-134).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.