Uzasadnienie
Y. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją organ uchylił decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Gdyni z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w części dotyczącej określenia terminu dobrowolnego powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen, orzekł o nowym terminie dobrowolnego powrotu i nowym okresie powyższego zakazu oraz utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w pozostałej części, tj. o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu.
W skardze wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1027/17 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie to argumentował faktem, że wyjazd skarżącego z Rzeczypospolitej Polskiej przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawiłby go możliwości osobistego uczestnictwa w postępowaniu sądowym, a tym samym skorzystania w pełnym zakresie z prawa do sądu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) poprzez orzeczenie o wstrzymaniu wykonania decyzji pomimo braku wykazania przez skarżącego którejkolwiek z przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a także braku wskazania w uzasadnieniu postanowienia konkretnych okoliczności faktycznych przemawiających za wstrzymaniem wykonania decyzji w świetle przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Powinno wskazywać na konkretne okoliczności powodujące, że wykonanie aktu lub czynności będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. – znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 376/13; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skarżący wskazał, że w związku z faktem, że termin zakreślony w decyzji upływa przed zakończeniem postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jest on zmuszony do opuszczenia kraju przed rozstrzygnięciem sprawy, a w tej sytuacji wynik postępowania sądowego stanie się dla niego irrelewantny. Podniósł także, że z uwagi na sytuację polityczną w kraju pochodzenia powrót tam będzie skutkował powołaniem do wojska i skierowaniem go na obszar konfliktu. Skarżący wskazał, że aktualna sytuacja jest dla niego bardzo trudna, bowiem nie tylko może skutkować nakazem opuszczenia Polski, w której planował osiedlić się na stałe, ale i zagrożeniem jego życia w sytuacji wysłania na front po powrocie do kraju. Jak trafnie podniósł organ w zażaleniu Sąd pierwszej instancji uzasadniając postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do powyższej argumentacji, a co więcej – nawet jej nie przytoczył.
Sąd ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ wyjazd skarżącego z Rzeczypospolitej Polskiej przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawiłby go możliwości osobistego uczestnictwa w postępowaniu sądowym, a tym samym skorzystania w pełnym zakresie z prawa do sądu. Już z tej przyczyny – choć nie jedynej – zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. W żadnej mierze nie można podzielić stanowiska Sądu, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, jeśli Sąd ten nie poddał wnikliwej i krytycznej ocenie okoliczności wskazanych przez stronę, nie przytaczając nawet treści uzasadnienia rozpoznawanego wniosku.
Po wtóre, co również zasadnie zaakcentował organ, Sąd w oderwaniu od okoliczności sprawy z góry przyjął, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia konieczność zachowania standardów rzetelnej procedury i urzeczywistnienia prawa strony do sądu. Przede wszystkim Sąd pominął, że skarżący w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, co – w powiązaniu ze specyfiką tego postępowania, które nie wymaga osobistego udziału strony na rozprawie i zasadą orzekania na podstawie akt sprawy (art. 107 i art. 133 § 1 p.p.s.a.) – wyklucza przyjęcie, że do zapewnienia stronie prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.
Tego rodzaju "automatyzm" stosowania ochrony tymczasowej, do którego prowadzi argumentacja Sądu, oznaczałby, że w przypadku każdej skargi na rozstrzygnięcie, które wiąże się z opuszczeniem kraju przez cudzoziemca, uzasadnione jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Tymczasem możliwości takiej ustawodawca nie przewidział stawiając wymóg, by to strona uprawdopodobniła przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. W sprawie tego rodzaju, co poddana kontroli Sądu pierwszej instancji, istnienia tych przesłanek nie można domniemywać (por. postanowienia NSA: z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 486/11, z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II OZ 701/12, z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 335/13, niepubl.; z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 270/13; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotną okolicznością, która niewątpliwie rzutuje na ocenę zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, jest przede wszystkim treść obowiązków i zakazów nałożonych na skarżącego tym rozstrzygnięciem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sam fakt zobowiązania skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia i zakaz ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen nie może stanowić przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie łączy się to z koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu i wymusza zmianę planów na życie, ale nie oznacza automatycznie powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, którym zapobiec może wstrzymanie wykonalności zaskarżonego aktu. Przyjąć należałoby, że uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania takiej decyzji jest możliwe, jeśli strona wykaże, że zmiana w jej życiu osobistym, jaka nastąpi wskutek powrotu do kraju pochodzenia i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Polski oraz innych państw obszaru Schengen, będzie miała charakter znacznej szkody lub wywoła trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji o zobowiązaniu do powrotu było przedwczesne. W toku ponownego rozpoznawania wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd powinien ocenić, czy skarżący wskazał okoliczności uzasadniające stwierdzenie, że wykonanie tej decyzji może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Sąd winien odnieść się również do argumentacji skarżącego zaprezentowanej w piśmie z dnia 10 lipca 2017 r., stanowiącym odpowiedź na zażalenie. Do pisma tego załączono kserokopię biletu wojskowego skarżącego wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem, który to dokument w ocenie skarżącego wskazuje, że w przypadku powrotu do kraju pochodzenia może zostać w pierwszej kolejności powołany do wojska.
Sąd podda analizie tę argumentację w świetle przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. oceni, czy wskazana okoliczność uzasadnia twierdzenie, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.