Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 22 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 780/14 odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podjęcia na wniosek zawieszonego postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 11 maja 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, iż nie może sam sporządzić skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 28 kwietnia 2015 r., którym oddalono jego skargę na wskazane wyżej postanowienie. W ocenie strony wydany w sprawie wyrok jest niesprawiedliwy.
Pismem z dnia 22 maja 2015 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Pomimo prawidłowego doręczenia powyższego pisma, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów.
Pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. skarżący rozszerzył zakres wnioskowanego prawa pomocy wskazując, że domaga się także zwolnienia z kosztów sądowych. Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie ma żadnych oszczędności, a jedynym posiadanym przez niego składnikiem majątkowym jest "nieukończony pawilon handlowy" o powierzchni 88,80 m². Do wniosku skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 20 maja 2015 r.
Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Pismem z dnia 13 lipca 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że w całości podtrzymuje wnioski w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie. Podkreślił dodatkowo, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi realizację jednej z podstawowych zasad gwarancji prawa do Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmawiając J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym podniósł, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. Strona, pomimo wezwania, nie dostarczyła wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie podał w szczególności z jakiego dochodu się utrzymuje, nie przedstawił sytuacji majątkowej i finansowej swojej żony prowadzącej z nim gospodarstwo domowe, nie złożył deklaracji podatkowych za rok 2014, czy kserokopii ostatniej strony z księgi przychodów i rozchodów lub innego dokumentu z którego wynikałaby wysokość przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia jego faktycznych możliwości finansowych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J.K., domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie uchylenia orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, że brak możliwości zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych, a także nieustanowienie profesjonalnego pełnomocnika pozbawia stronę konstytucyjnego prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Jednakże prawo dostępu do sądu nie charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Trzeba mieć przy tym na względzie, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak zasadnie zauważył Sąd pierwszej instancji, oświadczenie strony zawarte we wniosku budziło wątpliwości i okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, dlatego też zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona została zobowiązana przez Sąd pismem z dnia 22 maja 2015 r. do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz dochodów.
Skarżący w terminie otwartym do udzielenia odpowiedzi na powyższe wezwanie, uzupełnił dotychczasowy wniosek (w zakresie ustanowienia radcy prawnego) o żądanie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, jednakże nie uczynił zadość wezwaniu. Nie udzielił bowiem odpowiedzi na żadne z postawionych w nim pytań, ani nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów (np. rachunków), z których wynikałyby koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny. Powyższe okoliczności uniemożliwiły dokonanie tym samym wszechstronnej i właściwej analizy rzeczywistej sytuacji finansowej strony.
W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.