Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1009/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 roku nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części. W formularzu PPF skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Rodzina utrzymuje się z emerytur małżonków w łącznej kwocie brutto 2529,81 zł i renty inwalidzkiej syna w wysokości 608,96 zł brutto. Skarżący posiada dom o pow. 81 mkw, mieszkanie o powierzchni 62,75 mkw, budynek gospodarczy. Na wydatki związane z utrzymaniem domu składają się opłaty z tytułu energii elektrycznej – ok. 290 zł, wywóz śmieci - 27 zł, podatek od nieruchomości - 171 zł, woda – 76,91 zł, gaz - dwie butle na miesiąc – 118 zł, ubezpieczenie PZU skarżącego – 69 zł i jego żony – 38,70 zł, zakup węgla i drewna, telefon – 134 zł, wydatki na leki żony około 640 zł, a skarżącego - 320 zł. Żona skarżącego choruje na cukrzycę, wymaga specjalistycznej opieki lekarskiej. Z kolei syn z uwagi na stan zdrowia wymaga specjalistycznego aparatu słuchowego.
Postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Pismem z dnia 24 lipca 2014 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2014 r. podnosząc, że stan majątkowy skarżącego i jego rodziny zmienił się znacząco od czasu wydania poprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd przyjął wówczas, że w skład dochodów skarżącego i wspólnie zamieszkujących z nim członków rodziny wchodzi wynagrodzenie z umowy o pracę syna skarżącego J. G. Tymczasem umowa o pracę J. G. była umową na czas określony na okres 3 miesięcy. Umowa ta nie została przedłużona i uległa rozwiązaniu z dniem 31 stycznia 2013 r. Syn skarżącego wciąż jest bezrobotny.
Ponadto uszczuplenie majątku rodziny skarżącego spowodowane jest toczeniem się innego postępowania przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie ze skargi żony skarżącego, która nie została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i które musiała ponieść.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania. Jednakże przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają w ocenie Sądu podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych w całości.
Sąd uznał, że wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego sytuacja materialna wnioskodawcy i jego rodziny nie uległa znacznemu pogorszeniu w stosunku do stanu podlegającego ocenie uprzednio przez sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Tymczasem po analizie informacji wynikających z formularza PPF stwierdzić należy, że rodzina skarżącego nadal dysponuje kwotą przekraczającą 3.000 zł, uzyskiwaną ze stałych źródeł. Pomimo tego, że część dochodów rodziny przeznaczana jest na zakup leków, a także na utrzymanie mieszkania oraz na zaspokajanie bieżących wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości itp., to jednak trzeba przyjąć, że pozostała część dochodu w rodzinie skarżącego pozwala na opłacenie kosztów sądowych w całości.
Nie można w żaden sposób uznać, że skarżący jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny
Sąd wskazał również, iż okoliczność prowadzenia przez stronę licznych postępowań nie stanowi sama z siebie przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. postanowienia NSA z dnia 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z dnia 1 lipca 2011r., sygn. akt II OZ 546/11; z dnia 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z dnia 3 czerwca 2008r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
Sąd wskazał również, że skarżący w toczącym się postępowaniu otrzymał już pomoc w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, która nadal pozostaje adekwatna do jego sytuacji rodzinnej i majątkowej.
W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) orzekł, jak w sentencji.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, zaskarżając je w części, w której Sąd I instancji oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił:
- 1. naruszenie przepisów postępowania w zakresie mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonego orzeczenia poprzez przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala na powyższą konstatację;
- 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonego orzeczenia poprzez pominięcie oczywistych i niezbędnych wydatków, związanych z zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków czystości etc., które to wydatki ponosi każdy przeciętny człowiek, a które nie zostały ujęte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy omyłkowo.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym również zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na etapie postępowania zażaleniowego przed NSA, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Rozpoznawany przez Sąd I instancji wniosek był kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wskazać zatem należy, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, a następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, uzasadniająca zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego, pomimo że uległa zmianie, to jednak nie kwalifikuje skarżącego do osób ubogich, nie będących w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy bowiem zauważyć, że chociaż miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego obniżył się, to nadal przekracza on kwotę 3000 zł brutto i jest uzyskiwany ze stałych źródeł. Wobec tego stwierdzić należy, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącego, powinien on w pełni partycypować w kosztach sądowych.
W takiej sytuacji zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należało za prawidłowe.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy (art. 250 p.p.s.a.), bowiem jest ono przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.