Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Gdańsku postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 307/18 odmówił J. G. przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu tego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że J. G., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł w dniu 26 kwietnia 2018 r. do WSA w Gdańsku, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w Gdańsku z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...] o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na odbudowie z przebudową szczególnych urządzeń melioracyjnych na obszarze części gruntów rolnych wsi [...] i części gruntów rolnych wsi [...] oraz na obszarze działki nr [...]w obrębie [...], gmina [...], powiat gdański, województwo pomorskie.
W dołączonym do skargi piśmie z dnia 25 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu 27 marca 2018 r., przed upływem terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, skarżący wysłał listem poleconym pierwotną skargę. Na kopercie jako jej adresata wskazano SKO w Gdańsku, lecz w adresie omyłkowo podano "[...]", czyli adres WSA w Gdańsku. W związku z tym przesyłką zawierająca pierwotną skargę została w dniu 25 kwietnia 2018 r. zwrócona na adres kancelarii pełnomocnika strony z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie".
Zdaniem pełnomocnika sposób zaadresowania przesyłki, w świetle znowelizowanego art. 53 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wówczas: t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej zwanej Ppsa, nie wykluczał doręczenia przesyłki zarówno organowi, jak i sądowi administracyjnemu. W przypadku doręczenia przez operatora pocztowego skargi do SKO w Gdańsku, organ ten jako imienne oznaczony na kopercie zachowałby swoją właściwość do przyjęcia skargi i nadania sprawie dalszego biegu. Z kolei przy próbie doręczenia przesyłki bezpośrednio sądowi ze względu na podany adres, Sąd ten winien przyjąć korespondencję i w trybie art. 53 § 4 Ppsa niezwłocznie przekazać skargę organowi, co pozwoliłoby na uznanie skargi za wniesioną z zachowaniem terminu. Wskazał także, że treść samej skargi jednoznacznie wskazywała sposób jej wniesienia, tj. do WSA w Gdańsku, adres [...], za pośrednictwem SKO w Gdańsku, adres ul. [...].
W orzecznictwie NSA przyjmuje się zaś, że zwrot skargi do nadawcy, jeżeli okoliczności zawarte w korespondencji w sposób oczywisty pozwalają ustalić w sposób właściwy organ, do którego była ona zaadresowana, narusza zasady dobrej administracji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, zaś odnosząc się do argumentacji przedstawionej we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi stwierdził, że omyłkowe zaadresowanie przesyłki do sądu świadczy o winie skarżącego. Wskazał, że operator pocztowy dokonuje doręczeń przesyłek pocztowych na adres określony przez nadawcę, zaś adresat odbiera przesyłki pod swoim adresem, a nie jakimkolwiek adresem.
Wskazując na powyższe sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności zwrócił szczególną uwagę na fakt, że skarżący działał przez profesjonalnego pełnomocnika, który podlega dodatkowym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu radcy prawnego.
Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd, że błędne zaadresowanie przesyłki, a w konsekwencji nadanie przesyłki do organu niewłaściwego i uchybienie terminu do wniesienia skargi, stanowi uchybienie pełnomocnika obciążające mocodawcę.
Zdaniem tegoż sądu argumentacja pełnomocnika skarżącego zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie uprawdopodabniała braku jego winy, a tym samym dochowania należytej staranności przy prowadzeniu spraw swojego mocodawcy. Powoływanie się przy tym na argumenty wywodzone z dyspozycji art. 53 § 4 Ppsa sąd pierwszej instancji uznał za niezasadne, albowiem, jak potwierdza materiał dowodowy, przesyłka zawierająca błędnie zaadresowaną skargę nie została wniesiona do sądu w rozumieniu tego przepisu. Z treści koperty wynika bowiem, że jej adresatem było SKO w Gdańsku, a nie sąd, a tylko wskutek błędu wskazano adres sądu. Z tego powodu przesyłkę zwrócono do nadawcy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w całości.
Zaskarżonemu orzeczeniu pełnomocnik strony zarzuca:
- 1. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenia art. 54 § 1 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję organu II instancji, pomimo że skarga ta została po raz pierwszy nadana przed upływem ustawowego terminu do jej wniesienia listem poleconym do organu odwoławczego, za pośrednictwem którego było dopuszczalne wniesienie tejże skargi,
- 2. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenie art. 53 § 4 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję organu II instancji, pomimo że skarga ta została po raz pierwszy nadana przed upływem terminu do jej wniesienia listem poleconym na adres WSA w Gdańsku, do którego było dopuszczalne bezpośrednie wniesienie tej skargi,
- 3. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenie art. 86 § 1 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi – w szczególności uchybienie terminowi do wniesienia skargi nastąpiło w sposób niezawiniony, bowiem przedmiotowa skarga została po raz pierwszy nadana przed upływem terminu do jej wniesienia;listem poleconym do organu II instancji, a ponadto skarga ta została po raz pierwszy nadana przed upływem terminu do jej wniesienia listem poleconym na adres WSA w Gdańsku, do którego było dopuszczalne bezpośrednie wniesienie tej skargi,
- 4. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia naruszenie art. 87 § 2 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzje organu II instancji, pomimo że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazane zostały okoliczności świadczące o braku winy w uchybieniu terminowi do jej wniesienia.
Ze względu na powyższe zarzuty strona wnosi o:
- 1. zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzje SKO w Gdańsku z dnia [...] lutego 2018 r., względnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uznanie, iż skargę wniesiono w terminie,
- 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 Ppsa (aktualnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 Ppsa - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie.
Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu była kwestia istnienia lub braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Według pełnomocnika skarżącego omyłka w postaci nadania skargi na niewłaściwy adres stanowiła niezawinioną przez niego przyczynę wniesienia skargi po terminie. Sąd pierwszej instancji ocenił zaś, że strona skarżąca - w tak ujętych okolicznościach - nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji. Powoływana przez pełnomocnika skarżącego okoliczność omyłkowego zaadresowania przesyłki zawierającej pierwotną skargę nie może być uznana za świadczącą o jego należytej staranności. Błędne zapisanie adresu odbiorcy kierowanej do niego korespondencji, samo przez się zasadniczo potwierdza niedbalstwo podmiotu dokonującego takiej czynności.
Oczywiście z góry nie da się wykluczyć, że pomyłka tego rodzaju może zostać spowodowana okolicznościami, które ją usprawiedliwiają z punktu widzenia przesłanki przywrócenia terminu. Przykładowo do jej powstania mogą przyczynić się towarzyszące osobie dokonującej owych czynności adresowych objawy choroby, wyłączającą prawidłowe zapisanie adresu, czy inne pozostające z nimi w bezpośrednim związku zdarzenia losowe wpływające na stan emocjonalny lub psychiczny osoby realizującej wadliwie tego rodzaju czynność procesową (tj. nadanie skargi). W realiach niniejszej sprawy szerszy jednak komentarz takich specyficznych okoliczności nie był konieczny. We wniosku o przywrócenie terminu omyłkę tłumaczono bowiem zwykłą konstrukcją skargi a nie wyjątkowymi i istotnymi dla jego skuteczności okolicznościami. Pełnomocnik skarżącego jednoznacznie oświadczył, że sposób zaadresowania przesyłki polegał na wskazaniu pod nazwą adresata – SKO w Gdańsku "omyłkowo adresu, pod którym znajduje się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - tj. [...]".
Trudno zatem mówić, aby przyczyną popełnionego błędu w adresie były inne okoliczności niż te wynikające z jego istoty, tj. formy zawinienia mającego postać nazywaną niedbalstwem, tj. zwykłym niestarannym zaadresowaniem przesyłki (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2018 r., I FZ 83/18, LEX nr 2482603).
W świetle art. 54 § 1 w zw. z art. 53 § 1 Ppsa skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.
W realiach sprawy pełnomocnik skarżącego nie złożył skargi za pośrednictwem SKO w Gdańsku. Z uwagi bowiem na wysłanie skargi na niewłaściwy adres przesyłka ją zawierająca nie została temu organowi doręczona. Bez znaczenia było zatem to, iż na przesyłce zapisano prawidłową według skarżącego nazwę adresata, w sytuacji gdy strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi, gdyż nadała ją w sposób uniemożliwiający wniesienie skargi jak tego wymaga art. 54 § 1 Ppsa (czyli za pośrednictwem organu).
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (zob. orzeczenie SN z 27 września 1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 5/93/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W.Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8).
Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09, LEX nr 564324).
W takiej sytuacji stwierdzić należało, że skoro strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dochowała w sprawie staranności, jakiej należałoby wymagać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy, zasadnie WSA w Gdańsku odmówił jej przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 Ppsa.