Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił przyznania S.P. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy w sprawie ze skargi na Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu w przedmiocie wad projektu budowlanego i wadliwego wykonania robót budowlanych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla niego radcy prawnego lub adwokata z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazał na brak możliwości wynajęcia adwokata lub radcy prawnego z wyboru w prowadzonej sprawie. Podniósł, że nie występuje o zwolnienie od kosztów ustanowionej pomocy prawnej, które poniesie w wysokości przewidzianej przepisami prawa. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a dochód tego gospodarstwa wynosi 1600 zł brutto miesięcznie i pochodzi z tytułu renty skarżącego. Jedyny majątek skarżącego to mieszkanie o powierzchni 48 m². W rubryce nr 11 zawierającej inne dane, które skarżący uważa za istotne, napisał, że wobec wrogich działań nadzoru budowlanego poniósł straty wielkiej wartości, jego zadłużenie z tego powodu wynosi 1500000 zł. Poniósł też straty w związku z brakiem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.
Referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, wyjaśnień i dokumentów, w celu pełnego zobrazowania sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że obecnie zajmuje się sezonowym handlem warzywami i owocami w celu poprawienia kondycji finansowej jego firmy. Wymaga to od niego całodobowego zaangażowania i uniemożliwia złożenie żądanych dokumentów. Zwrócił uwagę, że jego wniosek ogranicza się do wskazania kancelarii prawnej, która podejmie się prowadzenia sprawy związanej z wyrządzoną mu szkodą przez organ nadzoru budowlanego. Koszty tej pomocy nie są natomiast objęte wnioskiem.
Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego, bądź adwokata z urzędu, a zatem powinien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd I instancji podkreślił, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, pomimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów.
W ocenie Sądu I instancji, w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, żeby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim niewykonanie przez wnioskodawcę wezwania z 11 czerwca 2013 r. do przedłożenia stosownych dokumentów i udzielenia odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu pytania. Jednocześnie odpowiadając na wezwanie skarżący wskazał, że obecnie zajmuje się handlem sezonowym dla poprawy kondycji firmy. Sąd I instancji podkreślił, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, żeby skarżący prowadził działalność gospodarczą, a jedynie, że utrzymuje się wraz z rodziną z renty w wysokości 1600 zł.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Wniósł o uchylenie postanowienia i wyznaczenie pomocy prawnej do reprezentowania go w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy, niezależnie od zakresu wniosku, zależne jest wyłącznie od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Żadne inne przesłanki, takie jak poziom skomplikowania sprawy czy inne niż finansowe problemy z uzyskaniem pomocy prawnej, nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. Skarżący konsekwentnie w toku postępowania w przedmiocie o przyznanie prawa pomocy zaznacza, że jest w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem fachowego pełnomocnika, lecz nie może znaleźć kancelarii, która podjęłaby się prowadzenia jego sprawy. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie. Skoro bowiem skarżący sam przyznaje, że jest w stanie ponieść koszty opłacenia pełnomocnika, to nie można uznać, że jest on osobą, której powinno zostać przyznane prawo pomocy w żądanym zakresie. Ocena sytuacji majątkowej skarżącego przeprowadzona przez Sąd I instancji i poprzedzona stosowanym wezwaniem w tym zakresie, choć rzetelna i pełna, ma w tej sytuacji drugorzędne znaczenie.
Jak już bowiem wskazano, jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest sytuacja majątkowa, które uniemożliwia uiszczenie kosztów sądowych czy też skorzystanie z pomocy prawnej fachowego pełnomocnika, bez poważnego uszczerbku dla budżetu gospodarstwa domowego wnioskodawcy. Oczywiście Sąd I instancji zobowiązany był rozpoznać wniosek skarżącego, który został skutecznie złożony na urzędowym formularzu. Brak jednak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Brak jest również podstaw prawnych do wskazania przez wojewódzki sąd administracyjny czy Naczelny Sąd Administracyjny kancelarii czy też osoby fachowego pełnomocnika, specjalizujących się w sprawach objętych skargą skarżącego. Sądy nie są uprawnione do udzielania porad w tym zakresie, nie dysponują też żadnego rodzaju listami pełnomocników i ich specjalizacji. O ewentualną poradę przy wyborze pełnomocnika skarżący może się natomiast zwrócić do właściwej okręgowej izby radców prawnych bądź okręgowej rady adwokackiej.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.