Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 805/13, po rozpoznaniu wniosku D. i M. W., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podali, że sami prowadzą gospodarstwo domowe, osiągają łączny miesięczny dochód brutto w wysokości 2.738 zł, nie mają żadnych innych źródeł dochodu. Wśród posiadanych składników majątku wymienili współwłasność działki nr 96/1 i 96/2 w [...], a nadto wskazali, że w mieszkaniu nie mają zimnej wody oraz ogrzewania etażowego.
Pismem z dnia 23 grudnia 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy, z jakich źródeł czerpią środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania.
W odpowiedzi wnioskodawcy podali, że wysokość otrzymywanej emerytury jest stała, nie pobierają zasiłków z opieki społecznej, nie korzystają z pomocy osób trzecich, prócz emerytury nie mają innych źródeł dochodu, zaciągane kredyty są ich "prywatną sprawą", a koszty sądowe i wszystkie wydatki opłacają z emerytur. Ponadto wyjaśnili, że nie są w stanie opłacić żadnej kwoty, wydatki na Sąd i walkę z bezprawiem kosztują ich ponadto 1000 zł miesięcznie, a pozostałe 1240 zł emerytury "jest za mało na minimum socjalne".
Dalej Sąd wskazał, że skarżący złożyli wniosek o wyłączenie od orzekania wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zdaniem Sądu, stosownie do art. 20 § 3 p.p.s.a., który nakazuje sędziemu objętemu wnioskiem o wyłączenie spełnianie czynności niecierpiących zwłoki, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest taką czynnością, albowiem bez jego rozpoznania nie jest możliwe nadanie dalszego biegu sprawie, w tym zażaleniu na zarządzenie z dnia 7 maja 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia oraz wnioskowi o wyłączenie. Zgodnie z brzmieniem art. 220 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata.
Odnosząc się do wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd stwierdził, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawcy nie wskazali udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyli także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie czy też na etapie złożenia sprzeciwu. Podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Tymczasem aby Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi dowieść, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów postępowania, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podają we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
D. W. i M. W. w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucili, że "nie został wyczerpany tryb sądowy w WSA oraz to, że Sąd uporczywie zawyża opłaty od spraw". Zakwestionowali wysokość ustalonego wpisu od skargi i podnieśli, że są dyskryminowani przez Sąd, który stosuje zawyżone opłaty i pozbawia ich prawa pomocy. Wskazali, że w dniu 20 lipca 2014 r. złożony został wniosek o wyłączenie sędziów WSA we Wrocławiu a zaskarżone postanowienie wydane zostało 25 lipca 2014 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma więc okoliczność, że wnioskodawcy, pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych dokumentów i oświadczeń, co skutkowało tym, że Sąd Wojewódzki nie mógł rzetelnie zweryfikować okoliczności wskazanych przez skarżących we wniosku w zakresie ich sytuacji majątkowej. W rezultacie słusznie wskazał Sąd Wojewódzki, że skarżący nie udokumentowali twierdzeń co do niemożności poniesienia kosztów sądowych.
Wobec powyższego należało przyjąć, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, iż znajdują się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania im całkowitego zwolnienia od obowiązku pokrywania kosztów sądowych. Uzyskiwany przez skarżących łączny dochód w wysokości 2.738 zł (emerytury) uzasadnia stwierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżących, powinni oni partycypować w kosztach sądowych. Z tego względu należało zaakceptować rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się do argumentów zawartych w zażaleniu podkreślić należy, że z art. 20 § 3 p.p.s.a., wynika, że sędzia co do którego toczy się postępowanie o jego wyłączenie, może dokonywać tylko tych czynności, których niedokonanie lub opóźnienie w dokonaniu może wpłynąć negatywnie na pozycję prawną strony w postępowaniu, uniemożliwiając lub utrudniając właściwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy.
Nadanie dalszego biegu zażaleniu na postanowienie z 2 kwietnia 2014 r. nie byłoby możliwe bez wezwania skarżących do uiszczenia wpisu od zażalenia. Z kolei konieczność uiszczenia wpisu od zażalenia uzależniona była od rozpoznania wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Skoro skarżący wnieśli o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, to nie ma możliwości, aby czynności związanych z nadaniem sprawie dalszego biegu dokonał sędzia, o którego wyłączenie skarżący nie wnieśli.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bezzasadny jest również zarzut dyskryminacji skarżących. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, w tym wpis, należy zaliczyć do danin publicznych. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Stąd też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji i badane jest każdorazowo w razie złożenia przez stronę wniosku o prawo pomocy.
Nieusprawiedliwione jest również twierdzenie o "zawyżaniu opłat" zważywszy, że orzeczenia określające obowiązek i wysokość wymaganych opłat sądowych są zaskarżalne i w razie ich kwestionowania przez stronę, podlegają weryfikacji instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zaznaczyć należy, że skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważyli ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżących.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.