Uzasadnienie
D., M., J. i M. W. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy zbiornika na nieczystości płynne przeznaczonego do obsługi budynku jednorodzinnego.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego D. i M.W. złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 23 grudnia 2013 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał wnioskodawców o sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu.
Pismem z dnia 20 stycznia 2013 r., uzupełnionym 10 marca 2014 r., D. i M. W. wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie referendarzy tut. Sądu – Wiesława Jakubca, Michała Kazka, Ewę Orłowską i Barbarę Koźlik wskazując na ich stronniczość. Zdaniem wnioskodawców wyłączenie referendarzy jest konieczne także z uwagi na interes prawny. Ponadto, D. i M. W. zarzucili Wiesławowi Jakubcowi niesprawiedliwość, dyskryminację oraz to, że zmusza ich do sprzedaży należnej im nieruchomości oraz "wyrzeczenia się (...) rodziny na rzecz mafii".
W oświadczeniach z dnia 17 marca 2014 r. objęci wnioskiem o wyłączenie referendarze poinformowali, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Stosownie do art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wyłączenia referendarza sądowego stosuje się przepisy regulujące wyłączenie sędziego.
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:
- 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia natomiast, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z przepisem z art. 19 powyższej ustawy niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a).
Po myśli natomiast art. 21 p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.
W judykaturze powszechne jest stanowisko, że instytucja wyłączenia zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony stanowi gwarancję, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego członkowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się więc do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu w orzekaniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1101/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2011 r., I OZ 617/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt I OZ 1048/09).
W piśmiennictwie wskazuje się, że przesłanką wyłączenia sędziego, a tym samym również referendarza mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności przy rozstrzyganiu danej sprawy (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011, wyd. IV.).
Mając zatem na względzie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przywołane regulacje normatywne Sąd uznał, że złożony przez skarżących wniosek o wyłączenie referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: Wiesława Jakubca, Michała Kazka, Ewy Orłowskiej, Barbary Koźlik nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawcy nie podali bowiem żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie wskazanych referendarzy. Przywołane okoliczności, sprowadzające się do konieczności poszanowania interesu prawnego strony skarżącej, a także formułowane zarzuty co do stronniczości referendarzy, a w przypadku Wiesława Jakubca także niesprawiedliwości oraz wadliwości procedowania wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia strony o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez wnioskodawców i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu, bez przywołania faktycznych podstaw, które w sposób uzasadniający wskazywałyby na utratę zaufania w bezstronność referendarza.
Przywołane przez wnioskodawców podstawy wyłączenia nie stanowią również okoliczności obligujących Sąd do ich wyłączenia z mocy prawa. Ponadto, należy zauważyć, że także w złożonych wyjaśnieniach, wskazani referendarze oświadczyli, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie.
Wobec zatem braku oczywistych faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia referendarzy, należało na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w sentencji postanowienia.